Deze dodo's liepen zelf hun graf in

Niet alle dodo’s zijn door mensen opgegeten. Een Nederlandse expeditie op Mauritius vond botten van dodo’s die waarschijnlijk in een moeras zijn verdronken, op zoek naar zoet water.

Een Nederlandse archeologische expeditie op Mauritius stuitte in 2005 bij toeval op tientallen fossiele dodobotten. Op de bodem van Mare aux Songes, een drooggelegd moeras, bleken de resten van minstens 17 dodo’s begraven te liggen. Afgelopen vrijdag beschreven de onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Naturwissenschaften hoe de dieren in de modder aan hun einde kwamen. Eerste auteur Hanneke Meijer werkte in 2008 en 2009 mee aan de opgravingen. Zij werkt als onderzoeker bij het Smithsonian in Washington DC en is verbonden aan NCB Naturalis. Vogelpaleontologie is haar expertise.

Wisten jullie van te voren waar jullie de fossiele dodo’s zoeken moesten?

„De allereerste fossiele dodobotten zijn ook in Mare aux Songes gevonden. Tijdens de aanleg van een spoorlijntje in de 19de eeuw kwamen ze boven de grond. Een schoolmeester beschreef ze, uit interesse. Het verhaal gaat dat hij werkers de opdracht gaf met voeten en handen in het water de bodem van het moeras af te tastten, op zoek naar botten. Maar hij documenteerde niet waar zij de botten precies vonden.

„In 2005 ontdekten we met grondboringen bij toeval dodoresten in Mare aux Songes, in een ander deel van het moeras. Vanaf 2006 zijn we systematisch gaan graven. Het plan was toen nog om de botten droog uit te graven, maar het werd al snel modderig in de ‘dodopolder’. Op Mauritius staat het grondwater te hoog. ”

Hoe zijn de dodo’s in Mare aux Songes terecht gekomen?

„Daarover hebben we veel gebrainstormd en lang gediscussieerd, maar we zijn er uiteindelijk uitgekomen. Alle botten zijn goed bewaard gebleven. Ze moeten snel bedekt zijn geraakt, want ze zijn niet verweerd door water, wind of zon. We vonden vooral veel achterpoten, en maar weinig delen van het bovenlichaam, zoals borstbeenderen.

„Uit koolstofdateringen blijkt dat de botten ongeveer 4.200 jaar oud zijn. Dat valt samen met een periode van droogte op Mauritius. Het water van Mare aux Songes moet toen laag hebben gestaan. Bovendien was het moeras een van de weinige plekken op het eiland waar zoet water aan de grond kwam.

„De dodo’s kwamen daarop af. Ze kwamen waarschijnlijk met hun achterpoten vast te zitten in de modder en zakten daarna weg. Dat zou ook verklaren waarom alle botten door elkaar heen liggen. Dodo’s die later in het moeras terecht kwamen, woelden de bottenlaag van hun voorgangers om, in een poging om te ontsnappen. Aaseters aten waarschijnlijk de delen van de dodo’s op die boven de modder uitstaken. Dat kunnen reuzenschildpadden zijn geweest – eigenlijk planteneters, maar in tijden van hongersnood eten ze ook vlees.”

Kwamen die zware reuzenschildpadden dan niet vast te zitten?

„Oh, jazeker. Hun platte buikschild werkte als één grote zuignap. Tachtig tot negentig procent van de fossielen die we vinden zijn afkomstig van schildpadden.”

Gestorven in de modder en opgegeten door een schildpad. Dat komt het stuntelige imago van de dodo niet ten goede.

„Ha, maar op Mauritius was het oké om stuntelig zijn! Er waren geen roofdieren, de dodo hoefde niet te vliegen of te vluchten. Totdat de mensen, katten, ratten en varkens kwamen natuurlijk. ”

„Dat maakt Mare aux Songes ook zo belangrijk. Het is de enige vindplaats waarvan we zeker weten dat dodo’s er stierven vóórdat de mens Mauritius koloniseerde. ”

Waarom zijn er geen andere?

„Mauritius is een vulkanisch eiland, het grondwater is er zuur. Botten in de bodem lossen uiteindelijk op. Mare aux Songes is wat dat betreft uniek: onderaan het bekken ligt een laag calciumrijk koraalzand. Een natuurlijke buffer.

„De zure bodem is waarschijnlijk ook de reden waarom er nooit oudere dodoresten gevonden zijn. Uit DNA-onderzoek blijkt dat dodo’s 25 miljoen jaar geleden afsplitsten van hun naaste verwanten. Mauritius zelf is 8 miljoen jaar oud. Ik zou zelf graag oudere dodo’s willen vinden, of zelfs een proto-dodo. Collega’s denken dat dat niet kan. Maar ik ben er nog niet over uit.”