Blauw in ruil voor wietpas

De wietpas komt er, allereerst in Zuid-Nederland. Hoewel daar extra politie is toegezegd, blijven bestuurders mokken.

Redacteur Justitie

Den Haag. De rekensom is simpel: als elke coffeeshop straks tweeduizend leden mag hebben, zijn voor 30.000 softdrugsgebruikers vijftien coffeeshops nodig. Burgemeester Bruls van Venlo telt in en rondom zijn stad 30.000 gebruikers en maar vijf coffeeshops. Tien te weinig dus.

Helmond heeft eenzelfde probleem. Daar is nu één coffeeshop voor zo’n 6.000 gebruikers. De regio Eindhoven: zestien coffeeshops, 40.000 klanten. Vier shops te weinig.

Conclusie: de wietpas en het drugsbeleid van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) leiden tot méér coffeeshops in plaats van minder. En anders leidt het wel tot illegale handel. Tot méér overlast, omdat niet alle klanten bij een shop terecht kunnen. Terwijl Opstelten juist „een daadkrachtige aanpak van drugsgerelateerde overlast” wil, met kleine en beheersbare coffeeshops en ferm optreden tegen drugscriminaliteit. Hij had de wietpas – Opstelten noemt het consequent een ‘clubpas’ – eigenlijk begin deze maand in heel Nederland willen invoeren, maar dat heeft hij niet gered. De burgemeesters van Zeeland, Limburg en Noord-Brabant voeren de pas nu op 1 mei in. Per 2013 volgt dan de rest van het land.

De kern van het nieuwe criterium om een coffeeshop te gedogen, is dat de shop zelf een ledenlijst bijhoudt. Daarop mogen maximaal tweeduizend klanten staan, die een woonadres in Nederland moeten hebben. Dit ‘ingezetenencriterium’ moet buitenlandse drugstoeristen ervan weerhouden naar Nederland te komen voor wiet of hasj.

Veel partijen denken dat de wietpas eerder problemen oplevert dan oplost. In de Tweede Kamer is bijna de hele oppositie kritisch. Het lokale bestuur klaagt intussen. Gemeenteraden in Etten-Leur, Eindhoven, Den Bosch, Maastricht en Tilburg namen al een motie aan tégen invoering van de wietpas. In Venlo is alleen het CDA voor; Opsteltens eigen VVD is tegen.

Tóch gingen de burgemeesters van de zuidelijke provincies er half december mee akkoord om de wietpas eerder in te voeren dan de rest van het land. Waarom? „Opstelten heeft het besluit gewoon opgelegd”, zegt een gemeentebestuurder. „Ik voer dit door en jullie kijken maar hoe je het doet”, omschrijft een ander het.

Een derde spreekt van „bestuurlijke chantage” door Opstelten. Want als ruilmiddel voor de versnelde invoering in het zuiden heeft de minister de Brabantse burgemeesters extra capaciteit beloofd bij de aanpak van drugsgerelateerde misdaad. Zo wordt de ‘taskforce drugscriminaliteit’ uitgebreid, die bijvoorbeeld in de regio Eindhoven op veel geweldsincidenten stuit die met drugshandel verband zouden houden.

Het was dus „politiek pragmatisme” van de Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel om akkoord te gaan met de wietpas, zegt Mieke Verhees, raadslid voor de PvdA in Eindhoven. „Ik kan me voorstellen dat Van Gijzel dacht: hoe krijg ik die extra capaciteit? En die wietpas was toch een onomkeerbaar feit.”

Opstelten belooft in een brief die hij vorige maand naar de Tweede Kamer stuurde ook meer mensen om „negatieve neveneffecten” de kop in te drukken als de pas is ingevoerd. Daarmee bedoelt hij het ontstaan van illegale markten. Die extra mankracht was een voorwaarde van een aantal burgemeesters. Op hoevéél extra capaciteit ze kunnen rekenen, schreef Opstelten niet.

En hoe lang die extra mensen er zullen zijn, staat ook nergens. „Die politie-inzet wordt uit andere regio’s weggetrokken, om straatdealertjes en drugsrunners te bestrijden die hier zullen terugkomen”, zegt Alexander Vervoort, gemeenteraadslid voor de SP in Venlo. „Maar Opstelten kan geen agenten blijven rondpompen. Die moeten op de lange termijn toch ergens vandaan komen.”

Met de extra inzet erkent Opstelten dat zijn pas leidt tot het beruchte ‘waterbedeffect’ – als de handel op één plek onder druk komt, duikt die elders weer op. Maar, zegt hij, Fransen, Belgen en Duitsers zullen gauw wegblijven als blijkt dat zij de coffeeshop niet meer binnen mogen. Critici verwachten dat de buitenlanders tóch blijven komen. „De kwaliteit van nederwiet is gewoon te goed.”