Bacterie lepra fopt menselijk immuun-systeem

De leprabacterie weet mensen te infecteren door het immuunsysteem om de tuin te leiden: de bacterie schakelt een bepaalde reactie van het immuunsysteem (waarvoor vitamine D nodig is) uit. Dat blijkt uit laboratoriumonderzoek van Amerikaanse onderzoekers aan witte bloedcellen van leprapatiënten. Ze beschreven de resultaten gisteren in Nature Medicine.

Onbehandeld leidt lepra tot ernstige verminkingen, omdat huid en zenuwuiteinden worden aangetast door de bacterie. Patiënten worden vaak uitgesloten door de samenleving en gaan daar ernstig onder gebukt. De bacterie groeit erg langzaam. Het kan wel twintig jaar duren voordat iemand die besmet is symptomen van de ziekte krijgt. Volgens een telling van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waren er begin 2011 wereldwijd 192.246 lepralijders, de meesten in Azië en Afrika. De WHO heeft zich tot doel gesteld de ziekte geheel uit te roeien.

Uit het nieuwe onderzoek blijkt dat de leprabacterie, Mycobacterium leprae, de activiteit van zogeheten microRNA’s in de cel manipuleert. Deze kleine moleculen regelen de activiteit van diverse genen, waaronder die van het afweersysteem. Dat ontdekten de Amerikanen door zogeheten lepromateuze lepra te vergelijken met de mildere vorm tuberculoïde lepra, waarbij het immuunsysteem nog wel iets doet. Bij lepromateuze lepra vermenigvuldigt de leprabacterie zich ongeremd in het lichaam omdat het afweersysteem de infectie niet meer onder controle kan houden.

De ziekteverwekker schakelt dan, door het stimuleren van een bepaalde microRNA, hsa-mir-21, in één klap twee antibacteriële eiwitten van het afweersysteem uit. Dat maakt de zogeheten macrofagen, witte bloedcellen die normaal bacteriën doden door ze op te eten, kansloos tegen de leprabacterie. Nadat de onderzoekers de activiteit van het molecuul hsa-mir-21 hadden geblokkeerd, waren de macrofagen wel weer in staat om de bacteriën te doden.

De onderzoekers schrijven dat lepra in principe aangepakt kan worden door toediening van anti-mir-21 in combinatie met vitamine D. Ze menen verder dat hun bevindingen nieuw licht werpen op de verregaande invloed van ziekteverwekkers op het afweersysteem. Die zijn mogelijk op molecuulniveau niet alleen betrokken bij het ontstaan van infecties maar ook bij het ontstaan van autoimmuunziekten en tumoren.

De combinatie van anti-mir-21 en vitamine D zou volgens hen goed zijn om ziekteverwekkers die resistent zijn geworden tegen alle beschikbare medicijnen op te ruimen. In het geval van de leprabacterie voldoen de bestaande medicijnen nog (een combinatietherapie van zes maanden tot een heel jaar elimineert de bacterie). Maar voor andere infecties, zoals de ‘totally drug resistant’ tuberculose, zou het een doorbraak kunnen betekenen.