'Als het fout gaat, moet jij je onschuld maar zien te bewijzen'

Europarlementariër Sophie in ’t Veld wil dat het parlement een nieuw akkoord tussen EU en VS over passagiersgegevens afwijst. „De VS leggen hun wil op.”

Al bijna tien jaar is het een twistpunt tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. Of, beter gezegd, tussen het Europees Parlement en de VS. Europese regeringen en veel burgers maken zich niet zo druk om de gegevens van Europese vliegtuigpassagiers die de VS bij luchtvaartmaatschappijen opvragen. Denk aan creditcardnummers, maaltijdvoorkeuren en type bagage.

De VS zeggen de informatie nodig te hebben in de strijd tegen terrorisme en zware criminaliteit. Maar D66-Europarlementariër Sophie in ’t Veld, rapporteur over de passagiersgegevens, adviseert haar collega’s vandaag een nieuw akkoord van de Europese Commissie met de VS af te wijzen.

Volgens In ’t Veld is het amper beter dan het vorige, uit 2007, waarover op haar aandringen opnieuw werd onderhandeld. Ook met het nieuwe akkoord wordt veel informatie oneindig lang bewaard en is onduidelijk wie er toegang toe heeft. Ook zouden de VS de data willen gebruiken bij de aanpak van lichte vergrijpen.

Waarom is deze overdracht van informatie nog steeds niet goed geregeld?

„Omdat de VS hun wil opleggen aan de EU, en de lidstaten dat samen met de Europese Commissie toelaten. De Amerikanen dreigen zelfs weer een visumplicht voor Europeanen in te voeren als ze de toegang tot dit soort gegevens kwijtraken. Als Europees Parlement zien wij ons al jaren genoodzaakt om ervoor te zorgen dat de Europese privacywetgeving wél wordt gerespecteerd”.

Wat schort eraan het nieuwe akkoord?

„Enkele jaren geleden was de bewaartijd voor dit soort gegevens nog 3,5 jaar, nu kan een deel oneindig lang worden bewaard. Informatie over je religie, op basis van maaltijdvoorkeuren, of medische gegevens die je doorgeeft aan de luchtvaartmaatschappij, bijvoorbeeld dat je hartpatiënt bent, mochten toen niet worden gebruikt. Nu wel. De VS zouden de informatie alleen gebruiken tegen terrorisme of grensoverschrijdende criminaliteit, maar in de kleine lettertjes staat dat ze er ook kleinere vergrijpen mee mogen opsporen. Als gegevens worden gecombineerd en je wordt onterecht verdacht, ontbreekt het aan een goede bezwaarprocedure. Als burger heb je tegen de Amerikaanse overheid eigenlijk geen poot om op te staan.”

Komen Europeanen hierdoor vaak in de problemen in de VS?

„Ik heb daar geen cijfers over, maar ikzelf bleek bijvoorbeeld op een lijst van verdachte personen te staan. Er staan naar schatting een miljoen mensen op dat soort lijsten.”

Welke consequenties heeft dat?

„Voor mij niet meer dan dat ik extra gecontroleerd werd op het vliegveld. Maar ik ken een medewerker van een linkse fractie hier in het parlement die naar een conferentie over de rebellenbeweging FARC in Colombia wilde. De VS delen dit soort gegevens ook met buurlanden. Hij kwam niet verder dan Mexico, daar is hij dagen vastgehouden. Of die twee Britse jongens die onlangs de VS niet in mochten. „Free this week before I go and destroy America”, hadden ze op twitter gezet, waarmee ze bedoelden dat ze er flink wilden feesten. Het is toch ongelooflijk dat je dan een land niet binnen mag?”

Het EU-parlement neemt in april een besluit over het akkoord. Maakt dat eigenlijk wat uit voor de Amerikanen?

„Nee, eigenlijk niet. Ook zonder overeenkomst eisen de VS dit soort gegevens op. Luchtvaartmaatschappijen die niet voldoen, verliezen hun landingsrechten. Het enige doel van een akkoord is juridische rugdekking voor de luchtvaartmaatschappijen. Als er een overeenkomst ligt die voldoet aan de Europese privacynormen, dan verdwijnt het risico dat zij door burgers worden aangeklaagd vanwege de illegale overdracht van gegevens. Maar het akkoord dat er nu ligt voldoet helemaal niet aan de Europese normen.”

Als burgers hoe dan ook zijn overgeleverd aan de Amerikaanse grillen, waarom maakt u hier zo’n punt van?

„Omdat de VS een salamitactiek toepassen. De passagiersgegevens zijn het topje van de ijsberg. Ze kunnen ook bij onze bankgegevens, ook bij onze telecomgegevens en ze hebben veelal directe toegang tot Europese politiebestanden. Tel daarbij sociale media als twitter en facebook op. Als er iets fout gaat, moet jij maar bewijzen dat je onschuldig bent. Collega’s uit voormalige dictaturen hoef ik niet uit te leggen dat het gevaarlijk is als een overheid zoveel informatie over burgers heeft.”

Is het mogelijk in de VS in te zien welke informatie over je wordt bewaard?

„Alleen in theorie. Ik heb het geprobeerd bij diverse instellingen, van de douane tot het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Ik geloof dat ik alleen van de FBI een reactie kreeg: we kunnen bevestigen, noch ontkennen dat wij gegevens over u bewaren.”

Wordt u als rapporteur zwaar belobbyd door de Amerikanen?

„Haha, nee dat hebben ze opgegeven. Die lobby richt zich vooral op de lidstaten. Ook Nederland wordt gedreigd met een visumplicht voor Nederlanders als het zich verzet tegen de overdracht van de gegevens. Vergis je niet, Amerikanen schrijven gewoon mee met Europese privacywetgeving hoor. Vorige week is een EU-richtlijn voor gegevensbescherming gepresenteerd. Ambtenaren van het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid vertellen mij dat ze daar actief bij betrokken zijn.”