Activistische president uit Brazilië komt kijken

De Braziliaanse president Dilma Rousseff is op bezoek in Cuba. Maakt ze haar reputatie waar en zal ze praten met dissidenten?

In de Braziliaanse media wordt er al wekenlang over gespeculeerd. Gaat president Dilma Rousseff de mensenrechtensituatie in Cuba aankaarten bij haar eerste staatsbezoek aan het land? En zal zij spreken met dissidenten?

Door mensenrechten nadrukkelijk op de politieke agenda te zetten sinds zij vorig jaar aantrad, heeft de Braziliaanse president hoge verwachtingen geschapen. In de aanloop naar het bezoek, dat gisteravond begon, hebben Cubaanse dissidenten tegenover Braziliaans media laten weten de president graag te willen ontmoeten.

Bekende Cubaanse voorvechters voor vrijheid van meningsuiting als de Witte Dames en blogger Yoani Sánchez hebben zelfs officieel gevraagd om een onderhoud. Voor hen staat vast dat Rousseff zich kan identificeren met hun situatie. Zij was immers zelf een politieke gevangene tijdens de Braziliaanse dictatuur (1964-1985). Bovendien heeft ze in een van haar eerste interviews als president met buitenlandse media, eind 2010, gezegd een historische verplichting te voelen jegens politieke onderdrukten.

Wat deze woorden precies betekenen, moet deze week blijken. Vorige week maakt Brasilia bekend dat blogger Sánchez een visum heeft gekregen. Zo kan ze later deze maand in Brazilië de première bijwonen van een documentaire waarin zij figureert. Daarmee werd indirect een signaal afgegeven aan het regime van president Raúl Castro. Havana heeft Sánchez de afgelopen jaren steevast een uitreisvisum geweigerd.

Het toeval wil dat het bezoek van Rousseff anderhalve week na het overlijden van de politiek gevangene Wilman Villar Mendoza plaats heeft. Mendoza (31) overleed na een hongerstaking van 56 dagen. Braziliaanse commentatoren hopen dat de president anders zal reageren dan haar voorganger Lula deed in een soortgelijke situatie in 2010 op bezoek in Cuba.

Toen was kort voor Lula’s aankomst de bekende dissident Orlando Zapata Tamayo overleden, na een hongerstaking van 85 dagen. Zijn dood leidde wereldwijd tot kritische commentaren, maar Lula weigerde daar in mee te gaan. Sterker nog: Lula vergeleek Tamayo indirect met gewone criminelen. „Stel je voor dat alle criminelen in São Paulo in hongerstaking gaan om zo hun vrijheid te krijgen”, zei hij destijds.

Rousseff lijkt een andere weg te zijn ingeslagen als het gaat om schendingen van de mensenrechten. Waar Lula tijdens zijn regeerperiode bijvoorbeeld de banden aanhaalde met Iran, heeft Rousseff de relaties met Teheran juist weer laten afkoelen. Nog voor haar aantreden als president veroordeelde zij in het openbaar het stenigen van een vrouw in Iran. Vorig jaar maart stemde Brazilië in de Verenigde Naties voor een onderzoek naar de mensenrechtensituatie in Iran.

De omslag in Brasilia leidde onlangs nog tot een harde reactie uit Teheran. In het Braziliaanse dagblad Folha de São Paulo stelde Ali Akbar Javanfekr, woordvoerder van de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad, dat Rousseff „jaren van goede relaties” had vernietigd. Het zal vast geen toeval zijn geweest dat Ahmadinejad Brazilië meed toen hij onlangs Latijns Amerika aandeed.

Brazilië’s kritische houding jegens Iran betekent echter niet automatisch dat de president in Cuba allerlei delicate kwesties zal aansnijden. In de Braziliaanse diplomatie is het nooit traditie geweest andere landen aan te spreken over binnenlandse aangelegenheden. Een eventuele ontmoeting van Rousseff met dissidenten zou als een schoffering van de gebroeders Raúl en Fidel Castro worden gezien.

De afgelopen dagen heeft de Braziliaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antonio Patriota, geprobeerd de nadruk te leggen op het economische karakter van de reis. Zo brengt de president onder meer 380 miljoen dollar mee, nodig voor de verdere financiering van de aanleg van de haven van Mariel, op vijftig kilometer afstand van Havana. Bij de aanleg van die haven is de Braziliaanse bouwreus Oderbrecht betrokken.

Maar voor het overige hield Patriota zich op de vlakte. Over mensenrechten wordt voortdurend gesproken tussen de Braziliaanse en Cubaanse autoriteiten, zei hij. Of dat betekent dat Rousseff het onderwerp daadwerkelijk ter sprake zal brengen, is echter nog twijfelachtig.

Philip de Wit