Race naar Rangoon

Decennialang was Birma een gesloten dictatuur. Dit weekeinde voerde de van huisarrest verloste oppositieleider Aung San Suu Kyi campagne op het platteland. Wordt Birma nu een normaal land? Het Westen kan niet wachten. China, met grote strategische belangen in Birma, volgt de ontwikkelingen met meer dan gewone aandacht.

FILE - In this Wednesday, Jan. 4, 2012 file photo Myanmar pro-democracy leader Aung San Suu Kyi attends a ceremony to mark the 64th Independence Day at the house of a doyen politician in Yangon, Myanmar. French President Nicolas Sarkozy's office says he has decided to give France's highest award, the Legion of Honor, to Myanmar opposition leader Aung San Suu Kyi. Sarkozy praised the Myanmar government's release of hundreds of detainees on Friday Jan. 13, 2012, including some of the country's famous political prisoners. (AP Photo/Khin Maung Win, File) AP

De schaarse hotels in Rangoon en de hoofdstad Naypyidaw zitten vol. Nu de regering van president Thein Sein in een verrassend hoog tempo aan het hervormen is geslagen, is het politiek geïsoleerde Birma plotseling een gewild reisdoel geworden voor politici, zakenlieden en hulpverleners.

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Alain Juppé noemde de ontwikkelingen in Birma onlangs „een van de zeldzame goede nieuwtjes in de wereld vandaag de dag”. Ook hij liet zich in Rangoon graag fotograferen aan de zijde van oppositieleider Aung San Suu Kyi, het vrouwelijke equivalent van Nelson Mandela. Zijn Amerikaanse collega Hillary Clinton en de Brit William Hague gingen hem al voor in de race naar Birma.

In het voetspoor van de politici duiken ook de zakenlieden op. Grote ondernemingen, onder meer uit Japan, hebben verkenners gezonden om de mogelijkheden voor investeringen en lucratieve projecten in kaart te brengen. Birma is rijk aan aardgas, olie, teakhout, edelstenen en metalen als lood, zink, tin en koper. Onduidelijk is echter nog hoeveel vrijheid buitenlandse investeerders krijgen.

Met zijn diepzeehaven Kyauk Phyu kan Birma helpen het zich snel ontwikkelende zuiden van China verder te ontsluiten. Ook zou het weer de brugfunctie kunnen vervullen die het in de historie vaker heeft gehad tussen China en India, de reuzen van Azië.

Alom is er lof voor de regering van president Thein Sein om de hervormingen die ze de laatste maanden heeft doorgevoerd. Die reiken van de vrijlating van honderden politieke gevangenen tot bestanden met etnische minderheden, zoals de Shan en de Karen waarmee al decennia oorlog is gevoerd. Tegelijk onderstreept het Westen dat meer nodig is om de economische sancties tegen Birma op te heffen. Nog altijd zitten er volgens sommige bronnen evenveel politieke gevangenen vast als in 2007, het jaar waarin er voor het laatst serieus verzet ontstond tegen de militaire machthebbers.

Veel wijst er echter op dat die sancties hun langste tijd hebben gehad. China, India en Thailand zijn steeds zaken blijven doen met de generaals, ook toen nog geen sprake was van hervormingen. Zelfs een baken van democratie als Noorwegen ontmoedigt bedrijven niet langer in Birma te investeren. Een groep Amerikaanse zakenlieden wordt volgende maand in Birma verwacht. De EU beraadt zich over handhaving van de economische boycot.

President Thein Sein zei recentelijk in The Washington Post, zijn eerste gesprek met een westerse krant, dat zijn regering „de wensen van de bevolking” wil eerbiedigen „die vrede en stabiliteit in ons land wil zien en economische ontwikkeling”. Op de vraag waarom dat niet dertig jaar eerder kon, ging de president, zelf lang lid van de junta, niet in.

Het kan zijn dat Thein Sein en andere generaals inzien dat een halt moet worden toegeroepen aan de aanhoudende verpaupering van het land. Birma, onder de Britten een van de rijkste gebieden van Azië, is nu een van de armste. Maar er is wellicht nog een reden voor de Birmese hervormingsgezindheid: de Birmezen voelen zich steeds ongemakkelijker onder de innige omhelzing van de machtige buur China. Door de westerse sancties werd Birma steeds verder in de armen van de Chinezen geduwd. Peking investeerde graag in het strategisch gelegen Birma, onder meer in pijpleidingen voor de doorvoer van olie en gas uit Kyauk Phyu. China bouwt ook stuwdammen, zoals bij Myitsone, om zijn provincie Yunnan aan stroom te helpen. De projecten roepen veel lokale weerstand op en tot ergernis van Peking is ‘Myitsone’ stilgelegd.

De VS en India zijn daar niet rouwig om. Zij zien China’s opkomst met lede ogen aan, en zullen elke gelegenheid aangrijpen om Birma enigszins uit de Chinese houdgreep te halen. Niet voor niets kondigde president Obama onlangs aan dat zijn land het zwaartepunt van zijn defensie-inspanningen meer naar Oost-Azië verlegt. Deels omdat de economische belangen van de VS daar snel toenemen en deels om de militaire expansie van China zo nodig te kunnen stuiten.

Ook India is China steeds meer als een strategische rivaal gaan zien en verwelkomt warmere relaties met Birma zeer. Al was het alleen maar om een betere aanvoerroute te krijgen naar zijn afgelegen deelstaten in het uiterste noordoosten.

Toch moet nog maar worden afgewacht of de hervormingsgezinde generaals rond Thein Sein de overhand houden. Voor velen van hen zal zeker meewegen in hoeverre ze hun profijtelijke economische activiteiten kunnen voortzetten. Sommigen, onder wie Aung San Suu Kyi, blijven daarom rekening houden met een terugslag en pleiten voor behoedzaamheid.

Onzeker blijft ook de verzoening met de etnische minderheden in het land. Een deel van de militairen lijkt daar nog niet warm voor te lopen. Ook ruim nadat de hervormingen op gang waren gekomen, lanceerde het leger nog nieuwe militaire offensieven tegen onder meer de Kachin. Alsof er niets was veranderd.

President Thein Sein zelf heeft verzekerd dat de hervormingen van de laatste maanden onomkeerbaar zijn. Maar zelfs als hij daarin gelijk krijgt, resteert er nog een probleem: Birma ontbeert ervaren politici en bestuurders. Na decennia van corrupt wanbestuur is het staatsapparaat eenvoudigweg niet berekend op zijn taak. Een handjevol competente ambtenaren maakt nu overuren om alle nieuwe hervormingen en initiatieven in goede banen te leiden, meldde de Financial Times. Zo dreigt er voor de race naar Birma goed en wel op gang is gekomen al van alles vast te lopen.