Politieagenten in ruil voor wietpas

De wietpas komt er, om te beginnen in Zuid-Nederland. Hoewel daar extra politie is toegezegd, blijven lokale bestuurders mokken. Ze verwachten meer problemen.

De rekensom is simpel: als elke coffeeshop straks tweeduizend leden mag hebben, zijn voor 30.000 softdrugsgebruikers vijftien coffeeshops nodig. Burgemeester Bruls van Venlo telt in en rondom zijn stad 30.000 gebruikers, en maar vijf coffeeshops. Tien te weinig dus.

Helmond heeft een zelfde probleem. Daar is nu één coffeeshop voor zo’n 6.000 gebruikers. De regio Eindhoven: zestien coffeeshops, 40.000 klanten. Vier shops te weinig.

Conclusie: de wietpas en het drugsbeleid van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) leiden tot méér coffeeshops, in plaats van minder. En anders leidt het wel tot illegale handel, koeriersdiensten, drugsrunners op straat. Tot méér overlast, omdat niet alle klanten bij een shop terecht kunnen. Of omdat zij zich niet willen laten registreren.

Terwijl Opstelten juist „een daadkrachtige aanpak van drugsgerelateerde overlast” wil, met kleine en beheersbare coffeeshops en ferm optreden tegen drugscriminaliteit. Hij had de wietpas – Opstelten noemt het consequent een ‘clubpas’ – eigenlijk begin deze maand in heel Nederland willen invoeren, maar dat heeft hij niet gered. De burgemeesters van Zeeland, Limburg en Noord-Brabant voeren de pas nu op 1 mei in. Per 2013 volgt dan de rest van het land.

De kern van het nieuwe criterium om een coffeeshop te gedogen, is dat de shop zelf een ledenlijst bijhoudt. Daarop mogen maximaal tweeduizend klanten staan, die een woonadres in Nederland moeten hebben. Dit ‘ingezetenencriterium’ moet buitenlandse drugstoeristen ervan weerhouden naar Nederland te komen voor wiet of hasj.

Veel partijen denken dat de wietpas eerder problemen oplevert dan oplost. In de Tweede Kamer is bijna de hele oppositie kritisch. Kans om Opstelten te ondervragen, was er nog niet; het debat hierover wordt telkens uitgesteld. Nu staat het voor volgende week op de agenda.

Het lokale bestuur klaagt intussen. Gemeenteraden in Etten-Leur, Eindhoven, Den Bosch, Maastricht en Tilburg namen al een motie aan tégen invoering van de wietpas. In Venlo is alleen het CDA voor; zelfs Opsteltens eigen VVD is tegen.

Tóch gingen de burgemeesters van de zuidelijke provincies er half december mee akkoord om de wietpas eerder in te voeren dan de rest van het land. Waarom? „Opstelten heeft het besluit gewoon opgelegd”, zegt een gemeentebestuurder. „Ik voer dit door en jullie kijken maar hoe je het doet”, omschrijft een ander het.

Een derde spreekt van „bestuurlijke chantage” door Opstelten. Want als ruilmiddel voor de versnelde invoering in het zuiden heeft de minister de Brabantse burgemeesters extra capaciteit beloofd bij de aanpak van drugsgerelateerde misdaad. Zo wordt de ‘taskforce drugscriminaliteit’ uitgebreid, die bijvoorbeeld in de regio Eindhoven op veel geweldsincidenten stuit die met drugshandel verband zouden houden.

Het was dus „politiek pragmatisme” van de Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel om akkoord te gaan met de wietpas, zegt Mieke Verhees, raadslid voor de PvdA in Eindhoven. „Ik kan me voorstellen dat Van Gijzel dacht: hoe krijg ik die extra capaciteit? En die wietpas was toch een onomkeerbaar feit.”

In de brief die minister Opstelten vorige maand naar de Tweede Kamer stuurde, noemt hij het overleg dat hij met de burgemeesters had „constructief”. Op hun aandringen schoof hij de invoeringsdatum van de wietpas enkele maanden op, naar 1 mei. Veel burgemeesters hadden liever een vol jaar uitstel gehad om zich goed te kunnen voorbereiden.

Opstelten belooft in zijn brief ook meer mensen om „negatieve neveneffecten” de kop in te drukken als de wietpas is ingevoerd. Daarmee bedoelt hij het ontstaan van illegale markten. Die extra mankracht was een voorwaarde van onder andere burgemeester Hoes van Maastricht en zijn collega Bruls uit Venlo. Op hoevéél extra capaciteit ze kunnen rekenen, schreef Opstelten niet. „In Eindhoven hebben we nu al te weinig mensen. Ik houd mijn hart vast”, zegt raadslid Mieke Verhees.

En hoe lang die extra mensen er zullen zijn, staat ook nergens. „Die politie-inzet wordt uit andere regio’s weggetrokken, om straatdealertjes en drugsrunners te bestrijden die hier zullen terugkomen”, zegt Alexander Vervoort, gemeenteraadslid voor de SP in Venlo. „Maar Opstelten kan geen agenten blijven rondpompen. Die moeten op de lange termijn toch ergens vandaan komen. Als hierdoor blijvend extra overlast ontstaat, heeft hij op de lange termijn een probleem.”

Met de extra inzet erkent Opstelten dat zijn pas leidt tot het beruchte ‘waterbedeffect’ – als de handel op één plek onder druk komt, duikt die elders, illegaal, weer op. Maar, zegt hij, Fransen, Belgen en Duitsers zullen gauw wegblijven als blijkt dat zij de coffeeshop niet meer binnen mogen. Illegaal drugs kopen, dat kunnen ze ‘thuis’ immers ook. Critici verwachten dat de buitenlanders tóch blijven komen. „De kwaliteit van nederwiet is gewoon te goed.”