Maak je dromen zichtbaar

Zelf filmpjes maken. Dat kan dit jaar op het Filmfestival Rotterdam, waar knutselfilmer Michel Gondry zijn Home Movie Factory heeft ingericht: „Het gaat erom samen iets te maken. Niet om oordelen of het eindresultaat.”

‘En… actie…!” Anders dan op een echte filmset moet cameravrouw Gesina eerst ‘actie’ roepen en dan pas de camera aanzetten, want anders komt dat ‘actie’ in de film terecht.

Het is vrijdagochtend en ik zit met een veel te stugge leren jas aan op een wankel bankje in een geïmproviseerde gevangeniscel. Het is een van de filmsets die de Franse filmmaker Michel Gondry in de Rotterdamse versie van zijn Home Movie Factory heeft gebouwd. Op het Filmfestival Rotterdam kun je dit jaar ook zelf filmpjes maken.

Gesina beweegt de camera van Richard, die een politieman speelt, door de tralies heen naar Lotje en mij, wiebelend op dat bankje, compleet met maffe zwart-witgestreepte Sing Sing-petjes op.

Twee uur geleden hadden we nog nooit van elkaar gehoord, laat staan een film gemaakt, en nu staan we als volleerde filmmakers, maar vooral met het gevoel van ‘even vrienden voor het leven’ op de set. Wij gaan samen iets maken. We hebben al een verhaal bedacht, rekwisieten gemaakt en nu moeten we het allemaal gaan uitvoeren. Het is eng, maar vooral heel leuk. We rennen en razen. Knippen varkensoortjes uit roze papier. We krijgen de slappe lach. Slepen met decorstukken, tekenen een maan op karton, passen kostuums alsof we nooit anders hebben gedaan.

En terwijl we een filmpje aan het maken zijn, vergeten we eigenlijk dat we een filmpje aan het maken zijn. De ernst waarmee Lotje als varkentje knorrend over de grond kruipt en Richard zijn politiegezicht opzet, hoe het er straks uit zal komen te zien weet niemand, maar we verkneukelen ons vooral om het dóen.

Die gevangenisbeelden moeten de eerste scène van onze film Mooi weer… varken worden, die we vanochtend in ongeveer drie uur in elkaar gaan draaien. We hebben net veel tijd besteed aan het bedenken van genre en plot, en hebben nu nog ongeveer een uurtje om alles op te nemen. Maar de stopwatch waar we alles mee moeten timen ligt al snel in een hoek.

De amateurfilmfabriek dateert alweer uit 2008 toen Gondry, bekend van talloze videoclips en films als Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) en The Science of Sleep (2006), ter gelegenheid van de première van Be Kind Rewind in New York een tentoonstelling inrichtte waar bezoekers zelf films konden maken. In Be Kind Rewind draait alles om dit doe-het-zelven, in de film ‘sweding’ genoemd. De film gaat over een groepje videotheekmedewerkers dat, nadat een van hen per ongeluk alle videobanden heeft gewist, zelf films als Ghostbusters, Back to the Future en RoboCop gaat remaken, vol slapstickachtige simplificaties en in elkaar geflanste rekwisieten en kostuums. Die speelse, handmatige en vooral inventieve manier van filmmaken is vintage Gondry, die in zijn eigen werk met eenvoudige middelen en zelfgeknutselde decors de fantasie maximaal weet te prikkelen.

Het shot staat erop. In één keer moet alles goed zijn. Geen nieuwe takes, geen tweede kansen. De Home Movie Factory heeft een reeks spelregels, en dat je alles in de camera monteert en dus chronologisch opneemt, is er daar een van. Op naar de slaapkamer dus, waar we verder gaan met het verhaal van Peggy Schweinstein die met volle maan in een moorddadig weervarken verandert.

De Rotterdamse galerie Doornroosje waar we onze film draaien ziet er nog het meeste uit als een mislukte meubelzaak. Overal zijn kleine decors gebouwd: een keuken, een bos, een auto met achtergrondprojecties. We moeten hem wel zelf een beetje aanduwen om de suggestie te wekken dat hij rijdt. Hij botst en bonkt. Dat wordt een wel heel hobbelige weg.”

„Dit is natuurlijk geen filmmaken”, zal Gondry na afloop in een interview zeggen. „Filmmaken, kunst en cinema zijn allemaal beladen termen en daarmee een makkelijk doelwit voor kritiek. Het is een manier om creativiteit te stimuleren. Samen iets te maken. Een gemeenschapsproject. In die zin heeft het ook meer een politiek dan een artistiek doel. Het gaat erom een gevoel van saamhorigheid te creëren, en daar kan kunst een belangrijke rol in spelen, maar het gaat niet om oordelen of het eindresultaat.”

De films blijven dan ook allemaal in de Home Movie Factory. Het is verboden om ze op YouTube te zetten of te verspreiden: „Deze films moet je niet buiten het fabrieksterrein bekijken. Het is zo makkelijk om er van een afstandje cynisch over te doen. Toen we het project de eerste keer deden in New York waren de bezoekers heel enthousiast, allerlei kunstenaars kwamen langs om mee te doen, maar de kritiek reageerde heel afwijzend, omdat ze dachten dat ik een model voor filmmaken wilde voorschrijven. Dus toen heb ik besloten om het nadrukkelijk uit die kunst-context te halen. Critici mogen er alleen maar over schrijven als ze zelf ook meedoen. Geen spelbrekers.”

Ondertussen wordt op het grote doek achter ons Mooi weer… varken nog een keer afgespeeld. Gondry vraagt of dat onze film is en hoe ik het proces heb ervaren. Ik vertel dat het bedenken van een genre en een gezamenlijk verhaal nog het lastigste waren. We dachten dat we een roadmovie over metamorfose gingen maken, maar het werd uiteindelijk een gevangenisfilm met een horrortintje.

Gondry: „Het verhaal is het moeilijkste, maar ook het belangrijkste. Hoe je iets maakt heeft te maken met wat je wilt vertellen. Het hele protocol van de workshop is daarop gericht. In de show in Parijs lag er een bruidsjurk tussen de kostuums. Die heb ik na een dag weggehaald, want toen had ik tien filmpjes met bruiden voorbij zien komen. Ik heb liever dat mensen zelf een masker maken, dan dat ze er eentje opzetten. Wat jullie hebben gedaan, geïnspireerd door een varkensneus die jullie in het rekwisietenhok hebben gevonden, zelf varkenspootjes, oren en een staart te maken, dat is precies wat ik bedoel. Het hoeft er niet perfect uit te zien. Als je maar ontdekt wat je met beperkte middelen allemaal kunt doen. Het gaat om de verbeelding.”

Hoewel alles in de Rotterdamse galerie zo neutraal mogelijk is gehouden om de bezoekers zoveel mogelijk de kans te geven hun eigen ideeën te ontwikkelen, is één ding toch onmiskenbaar Gondry. Verstopt in een hoekje staan twee draaibanden met een miniatuurlandschap erop. Als je aan de hendel draait trekt de band met speelgoedautootjes en treinen aan een bewegend landschap op het beeldscherm erachter voorbij. Totaalshots in een handomdraai.

Gondry: „Het is allemaal niet zo anders dan wat filmtovenaars als Georges Méliès, aan wie het filmfestival een hommage brengt, deden. Alles wat we nu spectaculair aan film vinden, special effects tot computeranimaties, komt hieruit voort. Vakmanschap. Handwerk. Het gaat om het verwezenlijken van je dromen. Het is mijn droom om ook mensen die niet vanuit een geprivilegieerde positie met kunst bezig hoeven te zijn, hun dromen zichtbaar te laten maken. Dat is verfrissend en inspirerend. Misschien leidt het weer tot nieuwe kunst. Maar dat is niet het doel. Het gaat om het doen. Open en zonder vooroordelen. Als ik mensen die de Home Movie Factory bezoeken een advies mag geven is het wel dat: wees stoutmoedig.’’

Dana Linssen

Michel Gondry’s Home Movie Factory is nog te bezoeken tot 4 maart in Roodkapje, Rotterdam. Reserveren aanbevolen. Voor meer informatie: www.filmfestivalrotterdam.com