Een nieuwe EU-top in Brussel. Waar moet het heen?

Jose Manuel Barroso (rechts), de voorzitter van de Europese Unie, verwelkomt de Spaanse premier Mariano Rajoy in Brussel. Vanmiddag spreken de leiders van de EU-landen elkaar daar. Foto Reuters / Francous Lenoir

Vanmiddag komen de leiders van de EU-landen bijeen in Brussel. Op de officiële agenda: de details invullen van wat in grote lijnen in december afgesproken werd. Maar er zijn grotere problemen die de aanwezigen niet niet kunnen bespreken.

De ‘informele’ top van vandaag (in de hoofdstad van een land dat in staking is), is een follow-up van wat op 9 december afgesproken is. Dat was een van de EU-toppen waarover vooraf gezegd werd dat het ‘de top der toppen’ was, waarop beslissingen moesten worden gemaakt die de euro voor eens en voor altijd naar veiliger vaarwater moesten loodsen.

Caglecartoons.com

Maar zo zwart-wit is het uiteraard niet. De euro is nog niet ten onder, maar zeker nog niet gered. De bijeenkomst van vandaag en de sentimenten eromheen geven een beeld van hoe de eurozone er nu voor staat.

De officiële aanleiding: de details van het verdrag

Naast het agendapunt van economische groei en werkgelegenheid moet verder worden ingevuld wat op 9 december is afgesproken:

  • Er komt een nieuw verdrag waarin nog strengere begrotingsregels worden vastgelegd;
  • Bij overtreding van die spelregels volgt een boete, die nog moeilijker dan eerder te ontwijken is;
  • Uiterlijk begin maart 2012 zijn de details van dat verdrag ingevuld;
  • Het permanente noodfonds, ESM, gaat niet in de zomer van 2013, maar in de zomer van 2012 van start.

De hoop is uiteraard dat landen in de toekomst nooit meer zo’n schier ondraagbare schuldenlast kunnen opbouwen als nu het geval is in Griekenland en Italië. Ze hebben dan immers voor het zover is al een tik op de vingers gehad van de neighborhood watch van de EU, die als bezorgde, maar strenge buren snel op de stoep zullen staan.

Van de 27 EU-landen weigerde alleen Groot-Brittannië ervoor te tekenen. Een aderlating, daar waren de EU-leiders het over eens, maar desondanks was het algemene resultaat goed. Anderen waren een stuk sceptischer. NRC-correspondent in Brussel Caroline de Gruyter zegt vandaag:

“Van deze afspraken was 99 procent allang geregeld, bijvoorbeeld in het zogenoemde sixpack van september 2011. Ze hebben het alleen nog iets beter vastgelegd. Rechtsom bestond het al en nu hebben ze het ook linksom op papier gezet.”

De datum van vandaag werd in de agenda gezet om in Brussel samen te komen en de details van het verdrag in te vullen. Duitsland zou het graag nog iets strakker zien en wordt daarin gesteund door Nederland. Rutte wil dat landen die hun schuld te traag afbouwen ook sancties tegemoet kunnen zien.

De elephant in the room, nummer 1: het anti-Duitse sentiment

Maar het oplossen van de schuldencrisis dient te gebeuren op twee vlakken, zegt de Gruyter, terwijl er nu maar één aandacht krijgt.

“Eén: iedereen dient zijn eigen stoepje schoon te houden. En twee: er moet een vangnet zijn voor landen die om dreigen te vallen. Als landen zelfdiscipline wordt opgelegd, dan moeten ze ook op solidariteit en waardering kunnen rekenen wanneer ze daaraan voldoen.”

CagleCartoons.com

Duitsland heeft de afgelopen tijd constant gehamerd op strengere spelregels. Oftewel: op het eerste aspect. Nu vragen de Zuid-Europese landen om meer aandacht voor het tweede. Monti, die in Italië ongenadig harde bezuinigingen doorvoert, zegt daar ook iets voor terug te willen. Er is veel aan het nieuwe verdrag gewerkt omdat Duitsland dat wil - en Duitsland had het tot nu toe voor het zeggen omdat het de grootste geldschieter is. Maar het anti-Duitse sentiment groeit.

Oftewel: Monti zal samen met zijn ambtsgenoten uit Spanje en Portugal naar Brussel komen met als insteek: prima, we gaan ook dit verdrag wel aan, maar tot hier en niet verder. Daarna gaan we haast maken met die solidariteit. “Dit kan weleens de laatste top zijn waarop alleen Merkel de toon zet”, zegt De Gruyter.

De ironie wil namelijk dat hoe groter het vangnet is, hoe kleiner de kans is dat hij nodig is. Dat zit zo: met bijvoorbeeld euro-obligaties (obligaties waarbij de rente voor elk euroland gelijk is) en een firewall (een ‘supernoodfonds’) hebben beleggers er meer vertrouwen in dat een noodlijdend land gered kan worden omdat er meer stokken achter de deur zitten. Dat houdt de rente op staatsschulden lager, waardoor de schulden gemakkelijker kunnen worden afbetaald en daarmee de kans kleiner is dat het noodfonds daadwerkelijk aangesproken moet worden. Hoe groter de pot geld, hoe kleiner de kans dat hij open moet.

Maar Merkel schuift die vraagstukken opzij of stelt ze uit. De Gruyter daarover:

“Merkel doet langzaamaan, om haar kiezers niet te ontrieven. Ze wil éérst sancties en een schuldenrem in het juridisch beton van het nieuwe verdrag verankeren. De firewall wil zij pas in maart bespreken. Voor euro-obligaties is het haar “te vroeg”. Deze terughoudendheid leidt ook in Italië, Portugal en Spanje tot heftige anti-Duitse sentimenten.”

De elephant in the room, nummer 2: Griekenland

En dan is er nog Griekenland. Zoals zo vaak overschaduwen de acute, kortetermijnproblemen van Griekenland de langetermijnoplossingen waar de eurozone mee tracht te komen. Het is verreweg het grootste probleem en ze kunnen het er niet niet over hebben (ook al zegt Merkel iets anders), zegt de Gruyter. Ze schrijft vandaag op de voorpagina van NRC Handelsblad:

“Niemand betwist dat Griekenland een geval apart is. De staat functioneert niet. Bij elke inspectie is de trojka ontevreden. De schuldenberg daalt nauwelijks. Maar Griekenland is politiek symbolisch. Wat dáár (niet) gebeurt, straalt op andere eurolanden af. De drie ‘trojka’-instellingen – IMF, Europese Centrale Bank en Europese Commissie – zijn daar zeer bezorgd over.”

CagleCartoons.com

Bovendien staat Griekenland symbool voor het falen van de eurozone als geheel:

“Beleggers ontvluchten de eurozone, omdat een van ’s werelds rijkste economische blokken een nietig economietje als Griekenland niet kan stabiliseren. Als de eurozone Griekenland niet overeind kan houden, redeneren zij, lukt het straks helemáál niet bij Portugal, Spanje of Italië. Dus verkopen zij vast staatsobligaties uit die landen.”

Verdrag komt er wel door, maar grotere uitdagingen wachten dus

Kortom: het nieuwe verdrag is een verdere invulling van hoe Duitsland Europa wil zien en de kans is erg groot dat het resultaat van deze top zal zijn dat het plan erdoor is.

Maar daarna volgen de volgende, grotere uitdagingen. De hervormingen en bezuinigingen die vanuit Duitsland worden opgelegd, moeten een tegengewicht krijgen. De Zuid-Europese landen roepen steeds luider om solidariteit. Tegenover onderwerping aan zulke strenge spelregels moet een degelijke bescherming staan, vinden ze.

De cartoons zijn van Cagle.com.