Wetenschapsfraude: ook in Wageningen

Waar was Wageningen? In het overzicht van onderzoeken naar wetenschapsfraude in het artikel ‘Op zoek naar zonden’ (Wetenschapsbijlage, 14 januari) ontbrak Wageningen Universiteit. ‘Heuglijk feit dat deze universiteit kennelijk geen wetenschapsfraude heeft te melden’, schreef een lezer ironisch. Iemand die er werkt, schreef: ‘Niet dat ik enige aanwijzing heb voor fraude, maar ik heb er ook geen idee van of er bij Wageningen Universiteit enig onderzoek wordt gedaan naar eventuele frauduleuze praktijken.’

‘Enig onderzoek’ wel, leert navraag bij de universiteit. De resultaten staan opgenomen in de aangepaste tabel (tien onderzoeken), die hiernaast is afgedrukt – met welgemeende excuses voor het verzuim. Over een geval blijkt universiteitsblad Resource in november 2011 te hebben bericht. Een buitenlandse promovenda had geknoeid met biochemische onderzoeksdata, voor een artikel dat zij in maart 2009 publiceerde. Ze liep tegen de lamp toen Wageningen haar data heranalyseerde, na een tip uit Duitsland over fraude aldaar. Het artikel werd teruggetrokken.

Navraag bij slechts enkele hoogleraren brengt een vergelijkbaar fraudegeval, dat ontbreekt in de gegevens die de universiteit aanleverde. Een bezoekende post-doc bleek in 2011 te hebben geknoeid met de data voor genetisch onderzoek naar grote zoogdieren. “Ze had achteraf gegevens van dieren uit één gebied gekoppeld aan dieren uit een ander gebied als dat beter paste in haar hypothese”, vertelt Herbert Prins, hoogleraar Resource Ecology in Wageningen. De fraude kwam aan het licht toen de begeleiders de resultaten nog eens grondig bekeken: “Wij hadden er geen goed gevoel bij, de data waren te mooi om waar te zijn”.

De post-doc kreeg een berisping, maar Prins meldde het niet centraal: “Studenten, promovendi en post-docs zijn in opleiding en tijdens een opleiding wil je de correcte normen overdragen. Het is mijn taak op hen toezicht te houden. Melden zou ik alleen doen als een medewerker gefraudeerd zou hebben”.

Hoe te handelen bij fraude, ligt niet vast in Wageningen. Net als andere universiteiten geldt ook in Wageningen de Nederlandse gedragscode wetenschapsbeoefening sinds 1 januari 2005. Maar een reglement voor het handhaven van de code is er nog niet, meldt de woordvoerder. Een protocol wordt nu ontwikkeld, “met name om duidelijk te maken waar binnen onze organisatie het aanspreekpunt voor fraude ligt en om de processen te beschrijven”. Aanspreekpunt en vertrouwenspersoon was de voorzitter van de Wetenschappelijke Adviesraad.

Hoe fraude wordt behandeld, verschilt per universiteit, bleek uit de eerdere inventarisatie. Dat verbaast ook lezers, die tientallen brieven hebben gestuurd. Een lezer schrijft: ‘Als de universiteiten onvoldoende onderzoek doen naar wetenschapsfraude, komt er in uw enquête wel een juist beeld naar voren?’ Een goede vraag, die we de komende maanden proberen te beantwoorden in nieuwe publicaties. Dat doen we met hulp van de lezers, die de afgelopen weken veel bruikbare tips hebben gegeven. Een eerste selectie uit de brieven, die alle blijk geven van grote betrokkenheid, drukken we hier af.

Karel Berkhout

Esther Rosenberg

Reageren? Stuur een mail naarwetenschapsfraude@nrc.nl

    • Esther Rosenberg
    • Karel Berkhout