Jong, hoogopgeleid en vrouw? Wees gewillig, want geschikte man is schaars

Illustratie Pepijn Barnard

Emancipatie heeft een prijs. Jonge vrouwen die in de grote stad gaan studeren, merken het op college en in de kroeg: mannen met dito kenniskapitaal zijn, anders dan voorheen, in de minderheid. Voor de hoogopgeleide man een prettig uitgangspunt, want zij kunnen weer de seksuele mores bepalen.

In Utrecht hebben jongvolwassen mannen het echt voor het uitzoeken. 130 vrouwen, in de leeftijd van 18 tot 29 jaar, vissen daar in een vijver van honderd mannelijke leeftijdsgenoten. Dat is inclusief de maatschappelijk minder geslaagden. Amsterdam en Rotterdam volgen rap. In Delft, Eindhoven en Enschede is het anders, want daar heb je vooral technische opleidingen, die meer mannen aantrekken.

Als de natuur zijn werk zou doen, zouden de studentencafe’s vol zitten met smachtende vrouwen. Die hebben namelijk haast, want de biologische klok tikt. Maar helaas voor de man: culturele omgangsvormen houden kapsones in stand, weinig vrouwen werpen zich gewillig voor de voeten van geschikte mannen. Laat staan dat ze uit zichzelf bier gaan halen. Eerder doen ze aan ‘downdaten’, een relatie aangaan met een man zonder graad. Hoogopgeleide mannen, hoe schaars ze ook zijn, tellen nog steeds ‘pandapunten’: voor elke maand geen seks, één baalpunt.

Deze kwestie is vandaag het thema van de opiniebijlage van NRC Handelsblad. 6.500 woorden aan beschouwingen, van journalisten in de leeftijd van twintig tot dertig jaar, een demograaf, een evolutionair sociaal-psycholoog, een etiquettedeskundige, een studente en een oud-correspondent Rusland die weet hoe de mores veranderen als een groot aantal mannen op het slagveld het leven laat.

‘Vrouwen gaan liever niet voor de losse seks’

Het gebrek aan hoogopgeleide mannen is journaliste Anouk van Kampen (1989) niet onopgemerkt gebleven. “Met dank aan een achtergrond in de geesteswetenschappen, waar de enige man in de  klas maar al te vaak zelf ook op mannen viel.”

Toch verzet ze zich tegen de macht van het getal. “Onderzoekers houden niet genoeg rekening met sociale druk en conventie. Zelfs als we anoniem zijn, is de waarheid toegeven moeilijk. Tekenend zijn de vaak aangehaalde conclusies uit een veldonderzoekje. Aantrekkelijke mannen en vrouwen  werden een universiteitscampus opgestuurd. Ze moesten aan het andere geslacht seks aanbieden. Mannen gingen daar veelvuldig op in, vrouwen niet. Voilà, vrouwen gaan liever niet voor losse seks. Een vreemde tegenstrijdigheid met de bewering dat vrouwen steeds meer toegeven aan mannen, maar nog absurder omdat een irreële situatie wordt doorgetrokken als voorbeeld van de levensstijl van mensen.”

Zelfs als Van Kampen dreigt over te blijven, zal ze vasthouden aan haar principes. “Dat ik straks uit wanhoop werkelijk bereid ben de eerste de beste ongewassen 35-jarige langstudeerder die nog bij zijn moeder woont mijn hol in te slepen in de hoop dat hij mijn man wordt, lijkt me onwaarschijnlijk.”

‘We zijn opgevoed tot zachtaardige jongens’

Rutger Lemm (1985), hoofdredacteur van het online tijdschrift hard/hoofd, is slachtoffer van deze conventies. “Ik heb op het moment van schrijven één pandapunt, dus dat valt mee”, geeft hij toe. “Maar in mijn omgeving lopen de aantallen op en gaat het net zo vaak over goede  pornosites als over leuke vrouwen.”

De emancipatie van de vrouw pakt voor Lemm nadelig uit. “Vrouwen hebben sinds de jaren zestig en zeventig meer fysieke, economische en sociale autonomie gekregen. Ze zijn zo  minder grijpbaar voor ons, de mannen. Tegelijkertijd hebben onze sterke moeders hun zoons opgevoed tot zachtaardige jongens, met heel erg veel respect voor vrouwen. Op deze  manier wordt de afstand tussen beide geslachten wel erg groot, zoals Steve Carell in The 40 Year Old Virgin zegt: I respect women! I respect them so much, that I completely stay away from  them. De titel van de film zegt genoeg.”

‘Een man die meer kost dan opbrengt, die kant gaan we op’

De numerieke verhoudingen doen er uiteindelijk wel toe, meent Bram Buunk (1947), KNAW-hoogleraar evolutionaire sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen. “Uit een recente reeks onderzoeken van Vladas Griskevicius en zijn collega’s blijkt dat in steden in de Verenigde Staten een mannenoverschot gepaard gaat met het maken van meer schulden, en het gebruik van meer creditcards.”

Mannen doen dat om vrouwen op luxe etentjes te kunnen trakteren, en dure cadeaus te geven, weet Buunk. Leuk voor die vrouwen. Maar er is een keerzijde: bij een tekort aan vrouwen blijken mannen meer gewelddadig te zijn in relaties, omdat ze, zo kun je volgens Buunk stellen, hun kostbare bezit willen beschermen. “Die gedachte verzacht wellicht het mannentekort. Vrouwen hebben altijd wel een manier gevonden om hun voortplanting (als ze daarnaar streven) veilig te stellen. Wanneer ze geen man kunnen vinden die aan hun eisen voldoet, of een man vinden die onvoldoende middelen weet binnen te  brengen of niet wil werken, zullen vrouwen vroeg of laat het heft in eigen handen gaan nemen.”

In veel landen in Afrika zie je volgens Buunk dat vrouwen degenen zijn die de economie draaiende houden. “Mannen hangen wat rond, of spelen spelletjes met elkaar waarmee ze elkaar kunnen imponeren. In Amerikaanse getto’s zie je  vaak dat vrouwen liever geen man in huis hebben, omdat hij meer kost dan dat hij opbrengt. Mogelijk gaan we in Nederland geleidelijk ook een soortgelijke kant op.”

‘De datende, mannelijke vrijgezel blijft over’

Wordt ons land dan toch een luilekkerland voor jonge, hoogopgeleide mannen? Waar mannen het voor het uitkiezen hebben met die overvloed aan gewillige en toegeeflijke dames?

Reken daar niet al te veel op, meent Jan Latten, hoofddemograaf bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. “Stel: je geniet als jonge man van gratis seks omdat je op een leuke avond een nieuwe onenightstand verovert of via internet een gescheiden vrouw weet gek te  maken, hoe moet dat verder met je als je veertig of vijftig wordt en niet over de nodige kwaliteiten beschikt? Dan ben je nog steeds aan het daten, maar zijn er geen vrouwen meer die daar in  trappen: die zijn allang overgestapt op de werkende, zorgende vaderfiguur die gezellig bij hen op de bank zit.”

De zorgeloze, mannelijke, datende vrijgezel blijft over, voorspelt Latten. “Niemand die naar je omkijkt, geen kinderen, geen partner, de fles blijft over – althans dat risico loop je. Jasperina de Jong zong er vroeger al over: uiteindelijk is er alleen een hondje dat je nodig heeft. Maar ja, de  natuur heeft dat toch weer geregeld: gemiddeld gaan mannen zonder partner vier jaar eerder dood. Dan tellen seksuele mores niet meer.”

‘Buikspieren verliezen aan waarde, foute man wordt overbodig’

Juliette Vasterman (1980), redacteur van nrc.next, kijkt niet meer om naar de hoogopgeleide man die “recht in je gezicht zegt dat hij alleen seks wil”. Ze is inmiddels gelukkig met een man die zijn hbo-studie niet heeft afgemaakt. Het stoort Vasterman dat hoogopgeleide mannen “misbruik maken van hun luxepositie”. Ze kent vijf vrouwen die een relatie hebben met een man die gestudeerd heeft. “Twee andere vrouwen hebben aan downdaten gedaan (net als ik). En (maar liefst) tien andere vriendinnen zijn alleen.”

Beroepshalve sluit demograaf Latten zich aan bij deze waarschuwing. “Geëmancipeerde dames denken rond hun dertigste concreet aan kinderen en zoeken daarbij een gender balanced man: iemand die bereid is die pappadag te nemen, omdat haar baan net zo telt als die van hem. De criteria veranderen. Getrainde buikspieren verliezen aan waarde en de foute man die tijdelijk aantrekkelijk leek, wordt overbodig.”

‘Ruiken naar koekjes is voldoende om nee te zeggen’

Floor Rusman (1986), studente aan de Universiteit van Amsterdam, maakt net als Vasterman bezwaar tegen de Darwiniaanse benadering van evolutionair sociaal-psycholoog Buunk.

Zijn eerste aanname, dat vrouwen op zoek zijn naar een stabiele relatie en mannen alleen naar vluchtige seks, lijkt haar een simplificatie. “Ik ken genoeg vrouwen die zich niet willen binden; tegelijk verlangen veel mannelijke vrienden naar Echte Liefde. Buunks tweede stelling luidt dat vrouwen minder te eisen hebben in een situatie van een mannentekort. Maar de vrouwen in mijn omgeving die op zoek zijn naar een heteroseksuele relatie, worden niet toegeeflijker door hun verslechterde marktpositie. Zij blijven kritisch. Verschillende aardige mannen zijn door mijn vriendinnen afgewezen omdat ze naar koekjes roken, flauwe grapjes maakten of een krultang in hun badkamer hadden liggen. Geen grote zonden, maar blijkbaar voldoende om nee te zeggen.”

‘Buitengewoon getroffen met een man die niet drinkt en slaat’

Toch is het gedaan met de macht van de vrouw, betoogt etiquettedeskundige en psycholoog Beatrijs Ritsema. “Veel twintigplusvrouwen willen weliswaar nog geen ‘man voor de heb’. Ze vermaken zich best met een hooking-up, als dat zo te pas komt, of met uitzichtloze verliefdheden op verkeerde mannen. Maar tegen de tijd dat ze – omstreeks hun  dertigste – serieus een man willen en rap een beetje, is hun traditionele sekstroef in waarde gezakt.”

Of het mannentekort leidt tot een snelle cultuuromslag, is echter maar de vraag. Ja, de verdeling heeft invloed, weet Hubert Smeets, maar relationele mores reageren met enige vertraging op getalsmatige wijzigingen. Dat leerde hij als oud-correspondent in Rusland. Na de Overwinningsdag in mei 1945 waren de verhoudingen compleet uit het lood geslagen. Naast elke 1000 vrouwelijke twintigers leefden slechts 650 jonge mannen. “De oorzaak daarvan laat zich raden. Op de slagvelden bij Smolensk, Moskou, Sint-Petersburg, Stalingrad, Koersk en Dnjepr waren naar schatting 13 miljoen soldaten uit het Rode Leger gesneuveld.”

De man maakte nadien schaamteloos gebruik van zijn schijnbare monopoliepositie, schrijft Smeets. Vooroorlogse huwelijken klapten. Nieuwe verhoudingen stonden onder druk van permanente buitenechtelijke competitie. De disbalans zou nog lang na-ijlen. Zelfs toen mannelijke twintigers in de jaren zeventig de meerderheid gingen vormen - de Sovjet-Unie voerde tot de interventie in Afghanistan in 1979 geen grootscheepse oorlogen - bleven de sociaal-culturele effecten van die naoorlogse masculiene jubeljaren doordreinen. “Decennia lang vonden veel vrouwen dat ze het al buitengewoon getroffen hadden als ze konden zeggen dat hun man tenminste niet dronk en sloeg.”

Volg @stevendejong op Twitter

Eerder in deze serie:
Speeddaten kan veel sneller, want romantiek is biochemie
Het tijdperk van de man loopt af. Vrees voor de sardonische bazin
Fransen zinnen op wraak om DSK-proces. Amerikanen van geen kwaad bewust
Franse feministen willen ‘mademoiselle’ afschaffen
Strauss-Kahn en het kamermeisje dat de eurokoers deed dalen
DSK, binnenkort in de bioscoop?
Bewijs dat je van me houdt. Geef je wachtwoord
Niet de heksenjacht, maar dat Franse gejammer om DSK is pathetisch
Britse schandaalpers haalt gelijk over rug Dominique Strauss-Kahn
We hebben kapiteins nodig omdat we van nature Schettino’s zijn
Beatrix ging door roeien en ruiten. En dat met een kopvod om
Wie draaft er nou door? Diagnosticeer eerst de omgeving, daarna het kind
Duitse minister: vrouwen komen niet hogerop omdat ze pretstudies volgen
Haal de bruggen op. Amsterdam gaat kapot aan toerisme
Vrouwen in de politiek. Zo maak je ze onschadelijk
Arbeidsethos nederlandse vrouw onder vuur
Ouders komen tijd te kort. Houd kinderen daarom tot 17.00 uur op school
Stellen leren het nooit als de staat kinderopvang blijft subsidiëren