In de hele wereld vertrouwt men 'iemand als ik' meer dan regering

Het vertrouwen van burgers in allerlei instituties daalt. „Tegenwoordig moet iemand iets drie of vier keer horen voor hij het gelooft.”

„We leven in een sceptische wereld”, zegt Richard Edelman. „Mensen hebben steeds minder vertrouwen in politieke leiders, overheid en zakenlieden. En samenlevingen waar het vertrouwen laag is, presteren in economisch opzicht altijd erg slecht”, waarschuwt de bestuursvoorzitter van het internationale pr-bureau Edelman.

De afgelopen maanden blijkt het gebrek aan vertrouwen op de financiële markten de landen van de eurozone steeds meer op te breken. Het gebrek aan vertrouwen bij de kiezers maakt politici onzeker. En het gebrek aan vertrouwen tussen de politieke leiders onderling, staat doortastend ingrijpen in de weg.

Edelman houdt jaarlijks in 25 landen een peiling over vertrouwen, de zogenoemde Trust Barometer. Dit jaar bleek het vertrouwen van het publiek in regeringen niet alleen scherp gedaald. In zeventien landen gelooft minder dan de helft van de mensen nog maar dat hun regering doet wat nodig is. De scepsis die altijd al bestaat, is enorm toegenomen, legt Edelman uit in de marge van het World Economic Forum in Davos. „Tegenwoordig moet iemand iets drie of vier keer horen voor hij het gelooft.”

Waarom is het wantrouwen zo gegroeid?

„In de Verenigde Staten speelt de politieke verlamming een grote rol, die veroorzaakt wordt door de bittere verdeeldheid tussen Democraten en Republikeinen in het Congres. In Europa heeft het redden van grote banken door de overheid kwaad bloed gezet, en ook de voortslepende eurocrisis. In Azië is corruptie altijd een grote bron van wantrouwen jegens de overheid en andere instituties.”

Vertrouwt men het bedrijfsleven nog wél?

„Het vertrouwen in de zakenwereld in het algemeen is licht afgenomen, maar het vertrouwen in topmannen is echt absoluut gekelderd.

„Opvallend is dat het vertrouwen in de media is gestegen. Van de groep beter opgeleiden vertrouwt 52 procent de media, drie procentpunten meer dan in 2010. Het is de enige categorie waar we toenemend vertrouwen zien.”

Waar komt dat door?

„Men vindt dat de media in de crisis goed werk hebben geleverd. Ze hebben schandalen aan het licht gebracht en ze leggen helder uit wat er aan de hand is.”

Vertrouwt men verder niemand?

„Als we aan beter opgeleide mensen vragen wie ze geloofwaardig vinden, dan zie je dat het vertrouwen in academici en technische experts constant hoog is. En twee categorieën zitten sterk in de lift: ‘de gewone werknemer’ en ‘iemand als ik’.”

Betekent dat niet dat mensen onderschatten hoe moeilijk de problemen zijn waar politici en ondernemers voor staan? Overschatten ze zichzelf niet?

„Ik denk het niet. In 2008 en 2009 scoorde ‘iemand als ik’ erg laag. De nieuwe sociale media spelen nu een grote rol. Mensen zien op internet wat ze zelf allemaal kunnen. En ze kunnen niet alleen veel, ze doen het ook.

„Ondernemers moeten daarop inspelen. Ze moeten zich niet alleen richten op aandeelhouders en de overheid die de regels opstelt, maar veel meer op de werknemers. Alleen dan kunnen ze het vertrouwen terugwinnen en zelfs een leidende rol rol gaan spelen bij het oplossen van de crisis.”

Ziet u verder nog lichtpuntjes?

„Hoe het komt of welke lessen je eruit kan trekken weet ik niet, maar Nederland is in Europa het land met het grootste vertrouwen in de regering: 61 procent van de Nederlanders heeft dat vertrouwen. Maar ook hier zie je een daling: vorig jaar vertrouwde 75 procent van de Nederlanders hun regering nog.”