Een ommekeer om tijd te rekken

This colorized NASA image, taken Monday, Jan. 23, 2012, from the Solar Dynamics Observatory, shows a flare shooting out of the top of the sun. It was taken in a special teal wavelength to best see the flare. Space weather officials say the strongest solar storm in more than six years is already bombarding Earth with radiation with more to come. The Space Weather Prediction Center in Colorado observed a flare Sunday night at 11 p.m. EST. Physicist Doug Biesecker said the biggest concern from the speedy eruption is the radiation, which arrived on Earth an hour later. It will likely continue through Wednesday. It's mostly an issue for astronauts' health and satellite disruptions. It can cause communication problems for airplanes that go over the poles. (AP Photo/NASA) Foto van de zon door NASA, tijdens de recente zonnestorm (Foto AP)

Een mens kan natuurlijk altijd van gedachte veranderen. Maar in het geval van chemicus Fritz Vahrenholt is die verandering wel opvallend. Samen met geoloog Sebastian Lühning heeft hij het boek Die kalte Sonne geschreven, dat binnenkort verschijnt. Daarin zal hij uitleggen ‘waarom de klimaatcatastrofe niet plaatsvindt’.

De auteurs komen, volgens een aankondiging van de uitgever, tot de conclusie dat de klimaatverandering van de laatste anderhalve eeuw voornamelijk het gevolg is van een natuurlijke, door de zon veroorzaakte, cylcus. Op grond daarvan verwachten ze voor de komende decennia eerder een afkoeling dan een opwarming van de aarde.

Grappig, want nog maar vier jaar geleden schreef Vahrenholt in de bundel Wirschaftsstandort Deutschland het volgende:

Aber nicht nur die Erde, auch der Himmel wird die Begrenzung der Förderung fossiler Energieträger erzwingen. Wir stehen am Vorabend eines gigantischen Klimawandels, dessen Wucht wir nur noch dämpfen können. Langfristig spricht also alles für kohlendioxidfreie Energien.

Mede op basis van deze visie werd Vahrenholt de baas van RWE Innogy, het voor duurzame energie verantwoordelijke dochterbedrijf van de Duitse energiegigant RWE.

Het Duitse weekblad Die Zeit bericht deze week (helaas niet online beschikbaar) over de opmerkelijke metamorfose van Vahrenholt. In het artikel wijzen ze onder andere op een opiniestuk van Vahrenholt in Die Welt, waarin hij een verklaring zoekt voor de koude winter van vorig jaar.

Gibt es denn neben den Klimagasen noch eine Kraft, die das Klima auf der Erde beeinflussen kann? Natürlich, it’s the sun, stupid! Nun rächt sich, dass es zum unumstößlichen Credo der Klimaforschungsgemeinde gehörte, den Einfluss der Sonne zu negieren oder als irrelevant abzutun. Wenn die Realitäten durch die ausgefeilten Modelle nicht mehr erklärt werden können, entsteht ein Glaubwürdigkeitsproblem.

Volgens Vahrenholt leidt juist die houding van de klimaatwetenschappers tot een toenemende maatschappelijke desinteresse in een (belangrijk) thema als de noodzakelijke inperking van de uitstoot van broeikasgassen:

Es steht viel auf dem Spiel: die Akzeptanz zur Bekämpfung der Klimagase. Der Zusammenhang zwischen Erwärmung und der Zunahme der Klimagase ist unbestritten. Wenn aber die Klimaforscher zwar mit wohlfeilen Szenarien zum Ende dieses Jahrhunderts aufwarten, aber die Gegenwart und die nahe Zukunft nicht erklären können, werden immer weniger Menschen bereit sein, ihre Warnungen ernst zu nehmen.

Zijn verhaal leidde tot een felle reactie van klimaatwetenschapper Stefan Rahmstorf in de Duitse krant Tagesanzeiger, waarin hij er onder andere op wijst dat veel wetenschappers wel degelijk ook de invloed van de zon op klimaatverandering bestuderen, maar daarbij tot conclusies komen, die Vahrenholt niet goed uitkomen.

Vahrenholts Beitrag ist durchtränkt vom Vorwurf gegenüber Klimaforschern, sie würden natürliche Klimafaktoren wie die Sonne nicht ernsthaft erforschen. Eine bewährte Methode der “Klimaskeptiker”: einfach unsinnige Vorwürfe erheben, etwas wird schon hängen bleiben. Dabei widerlegen alle von ihm zitierten Forscher seine These, indem sie zu natürlichen Klimaschwankungen forschen. Allein 2010 sind in der Fachliteratur hunderte Studien zum Zusammenhang von Sonnenaktivität und Klima erschienen. Dass dabei dennoch Vieles ungeklärt bleibt, hat einen simplen Grund: Die Wirkung der Sonnenschwankungen auf das Klima ist derart schwach, dass sie trotz des charakteristischen 11-jährigen Sonnenzyklus nur schwer in Klimadaten zu entdecken ist.

Afgelopen voorjaar had Vahrenholt, opnieuw in Die Welt, kritiek op een rapport van de WBGU, het Duitse equivalent van het wetenschappelijk bureau voor het regeringsbeleid. Hij wijst op het utopische karakter van het rapport er vraagt zich af:

Warum sollten die Menschen weltweit freiwillig auf ihre Ansprüche an materieller Wohlfahrt und Sicherheit verzichten? Folgerichtig stellt der WBGU offen heraus, dass die Dekarbonisierung der Gesellschaft nur durch die Beschränkung der Demokratie erreicht werden kann – national wie international.

Vahrenholt vraagt zich zelfs af of het advies van de WBGU niet in strijd is met de rechten van de mens.

En weer leidde het artikel elders tot kritiek. Harald Welzer schrijft in de internationale editie van Der Spiegel online:

The Universal Declaration of Human Rights states: “Everyone has the right to a standard of living adequate for the health and well-being of himself and of his family, including food, clothing, housing and medical care and necessary social services, and the right to security in the event of unemployment, sickness, disability, widowhood, old age or other lack of livelihood in circumstances beyond his control.” This raises two questions that Vahrenholt presumably did not have in mind. First, what is an adequate standard of living under universal standards of human rights? And second, what would it look like if it were “standardized” worldwide?

Die Zeit vermoedt dat Vahrenholt met zijn nieuwe visie vooral tijd wil winnen. Volgens de uitgever is een belangrijke conclusie van het boek dat de periode van afkoeling tijd biedt om ‘het aantal duurzame energiebronnen doelgericht uit te breiden en deze omschakeling op een economisch verstandige manier en blijvend vorm te geven’.

Volgens de voorzitter van de Duitse organisatie voor windenergie probeert de RWE-manager de ommekeer naar een duurzame energie te vertragen, omdat het bedrijf 56 procent van zijn stroom produceert op basis van steenkool. Met 165 miljoen ton CO2 was RWE in 2010 verantwoordelijk voor zo’n 20 procent van de emissie in Duitsland. Helaas was Vahrenholt niet bereid om in Die Zeit zijn veranderde visie toe te lichten.