Bèta's aan de macht

Journalist en antropoloog Joris Luyendijk schreef gisteren in deze krant een stuk over de opkomst van de ‘kwants’; wiskundige bollebozen die het reilen en zeilen van de financiële wereld bepalen. Zij voorzien de hedgefunds van de computermodellen waarmee razendsnel posities op de financiële markten worden ingenomen. Zij hebben de producten geconstrueerd waar zelfs de banken niets meer van begrepen en die ons in een diepe crisis hebben gestort.

Ik lees angst in het verhaal van Joris: „Onze wereld raakt meer en meer technologisch geavanceerd en draait op modellen en programma’s die een steeds kleinere elite van kwants nog begrijpt. Dit is niet de 1 procent versus de 99 procent. Dit is 0,0001 procent versus de rest.”

De bèta’s grijpen de macht. Het werd tijd. Al honderden jaren zuchten we onder het juk van de alfa’s. Mannen met mooie praatjes. Studie rechten, politicologie of bedrijfskunde op zak, en vervolgens baasje spelen. Over een miljoenenbedrijf dat in vliegtuigen of elektronica doet. Of over het land. Mark Rutte was een paar weken geleden op de TU in Delft om het telegesprek tussen studenten en André Kuipers luister bij te zetten. Hij had ook een vraag voor de astronaut bedacht: „Ben je nou de hele tijd gewichtloos?” Rutte heeft geschiedenis gestudeerd.

Alfa’s domineren ook de media. Niet zo vreemd, want dat draait om schrijven en praten. Maar het gebrek aan kennis en begrip van de exacte vakken spat iedere dag weer van de bladzijdes en schermen af. Intussen zorgen diezelfde media voor het uitvergroten van alles wat negatief is, en maken ze van iedere dip een wereldwijde crisis, van ieder ongeluk een nationale ramp, en van ieder foutje een om maatregelen schreeuwend schandaal. Het zijn niet de kwants die de beurzen op en neer laten vliegen, het zijn de media die zorgen voor de enorme volatiliteit.

Ik zie de invloed van de alfa’s nog niet zo snel aan zijn einde komen. Op onze scholen hebben zij nog een ferme greep. Tot ver in de hoogste klassen worden leerlingen lastig gevallen met maatschappijleer en geschiedenis. Zelfs wie een keihard bètaprofiel wil volgen is verplicht in Frans of Duits examen te doen. Waarom eigenlijk? Ik daag die leraren uit één persoon aan te wijzen die werkelijk Frans heeft leren spreken op school.

Ik hoop dat Joris gelijk krijgt. Het tijdperk van de bèta’s. Mensen die de wereld weten te vatten in wetenschappelijk onderbouwde modellen. Feiten in plaats van meningen. Het lijkt me een zegen. Maar ik ben bang dat Joris rustig kan gaan slapen. Praatjes vullen nog steeds alle belangrijke gaatjes.