Uitspraak grootste vastgoedfraudezaak ooit - vijf vragen en antwoorden

Symphony toren bij Amsterdam WTC. Foto Screenshot

Vandaag is in Haarlem de uitspraak in de Klimop-vastgoedfraudezaak: de grootste onroerendgoedzwendel uit de Nederlandse geschiedenis. Maar wat is die Klimop-zaak precies, wie zijn de hoofdrolspelers en hoe kwam de zaak zes jaar geleden aan het rollen?

1. Wat is de Klimop-vastgoedfraudezaak?
De zaak Klimop draait om de grootste bekende vastgoedfraude ooit in Nederland. De twee benadeelde partijen zijn Rabo Vastgoedgroep (voorheen Bouwfonds) en het Philips Pensioenfonds. De eerste organisatie denkt zo’n 100 miljoen te zijn misgelopen door illegale transacties. Het Philips pensioenfonds denkt aan de fraude zelfs 150 miljoen euro te hebben verloren.

Het onderzoek van justitie naar de vastgoedfraude heeft ruim vier jaar geduurd. Aanvankelijk had justitie maar liefst 125 verdachten op de korrel. Twee verdachten die bekenden zijn vorig jaar al veroordeeld tot celstraffen.

Door de enorme omvang van de zaak besloot justitie met een aantal verdachten echter een schikking te treffen. Op die manier kregen het Philips Pensioenfonds en Bouwfonds het grootste deel van het gestolen geld weer terug.

2. Wat gebeurt er vandaag in Haarlem?
De rechtbank Haarlem zal vandaag uitspraak doen in de strafzaak tegen elf verdachten in de Klimop-vastgoedfraudezaak, waaronder de drie van de vijf hoofdverdachten. Tegen hen worden straffen tot zeven jaar cel geëist.

De rechtbank verwacht vandaag maar liefst drie tot vier uur nodig te hebben voor het voorlezen van het vonnis. Justitie investeerde maar liefst 270.000 manuren in de zaak. In 2007 deed de FIOD met meer dan 600 mensen gelijktijdig invallen in Nederland, België en Zwitserland. De rechtbank in Haarlem heeft bovendien niet minder dan tachtig zittingsdagen uitgetrokken voor de behandeling van de zaak. Met recht hebben we het hier dus over een monsterproces.

Reportage van Nieuwsuur over de start van het Klimop-proces in 2011:

3. Wie zijn de hoofdpersonen?
Jan van V.: De centrale figuur in de Klimop-vastgoedfraudezaak is Jan van V.. Samen met zijn aangetrouwde oom Nico V. zou hij privé vele tientallen miljoenen hebben verdiend aan transacties die hij deed namens Bouwfonds. Tot zijn aanhouding in 2007 was Jan van V. directeur van dat bedrijf. Nico V. staat momenteel niet terecht. Hij is ernstig ziek.

Cees H.: Deze oud-bestuursvoorzitter van Bouwfonds, en dus de baas van Jan van V., zou een oogje hebben dichtgeknepen bij de transacties van zijn directeur in ruil voor financiële vergoedingen. Zo zou hij onder meer een peperdure zeiljacht van Jan van V. hebben ontvangen. Tegen Cees H. is vijf jaar cel geëist. Hij had van alle verdachten de zwaarste functie ten tijde van de fraude en werd in het verleden zelfs koninklijk onderscheiden.

Will F. en Rob L.: Deze twee mannen zijn de hoofdverdachten aan de zijde van het Philips Pensioenfonds. Will F. liet zich tussen 2002 en 2006, als directeur van dit fonds omkopen door Jan van V.. Elektronicaconcern Philips probeerde via de beleggingen en vastgoedinvesteringen van zijn pensioenfonds in die tijd extra geld te verdienen. Ook opvolger Rob L. ontving cadeaus, zoals dure horloges, van Jan van V., zodat hij toestond dat Bouwfonds panden mocht kopen van het Philips Pensioenfonds.

Harry Hilders: Vastgoedhandelaar van het bedrijf Ceylonstaete. Hij is de vierde hoofdrolspeler in de Klimop-vastgoedfraudezaak, maar staat momenteel niet terecht in Haarlem. Hij schikte in 2010 al met justitie. Hij zou Will F., op dezelfde manier als Jan van V. deed, hebben omgekocht. Hilders betaalde justitie bij de schikking 14 miljoen euro en Philips 25,5 miljoen. Daarnaast sprak hij met justitie een taakstraf van 120 uur af.

Uitleg van Officier van Justitie Thomas Bosch rond de eerder rechtszaak tegen twee betrokkenen in de vastgoedfraudezaak in 2009:

4. Hoe stak de vastgoedfraude in elkaar?
Het Philips Pensioenfonds beheerde tussen 2000 en 2009 een aanzienlijke hoeveelheid vastgoed. Het pensioenfonds verkocht in die tijd voor 1,48 miljard euro aan woningen en kantoren, waaronder de Symphony toren en het Eurocenter op de Amsterdamse Zuidas en Solaris in Capelle aan de IJssel.

De directeuren Will F. en Rob L. van het pensioenfonds lieten zich omkopen om dit onroerend goed vooral te verkopen aan Bouwfonds en Ceylonstaete. Vaak verkochten zij de panden tegen te lage prijzen, of kochten zij juist vastgoed op voor te veel geld. Het verschil tussen de werkelijke waarde en de gehanteerde prijzen leverde de betrokkenen tientallen miljoenen op, die zij in eigen zak staken.

Jan van V., directeur bij Bouwfonds, schreef bovendien valse facturen uit, waardoor hij ook vele miljoenen bij Bouwfonds weg sluisde. Dit geld kwam terecht bij makelaars en onderaannemers die dat vervolgens via ingewikkelde constructies weer privé aan hem terug betaalden. De winst van de fraude werd door Jan van V. met zijn compagnons en medeplichtigen gedeeld.

Zo zou Will F. 10,5 miljoen euro hebben ontvangen, en een belofte van nog eens 23 miljoen op een later tijdstip. Rob L. zou ruim 4,3 miljoen euro hebben ontvangen. Beide mannen hadden Zwitserse bankrekeningen waarop justitie enorme bedragen aantrof, veel te veel geld voor directeuren met een salaris van nog geen ton netto. Tegen Will F. is vijf jaar cel geëist, tegen Rob L. drie jaar.

Jan van V. trof in de zomer van 2010 een schikking met Bouwfonds en Philips Pensioenfonds van maar liefst 70 miljoen euro. Het was de grootste schikking ooit in de Nederlandse geschiedenis. Tegen hem wordt nu echter alsnog zeven jaar cel geëist.

Journalisten Gerben van der Marel en Vasco van der Boon over de Klimop-zaak:

5. Hoe kwam de zaak aan het rollen?
De Klimop-vastgoedfraudezaak kwam zes jaar geleden aan het licht toen achter de schermen alarmbellen begonnen te rinkelen bij de Belastingdienst en de FIOD onderzoek ging doen naar de zich steeds verder opstapelende dubieuze onroerendgoedtransacties.

Bovendien liet de Rabo Vastgoedgroep een half jaar na zijn overname van Bouwfonds een onderzoek uitvoeren, omdat het bedrijf vermoedde dat er iets niet goed zat bij zijn nieuwe dochter.

Ook het Philips Pensioenfonds liet begin 2007 grootschalig onderzoek doen naar verdachte transacties met in totaal een waarde van zo’n 750 miljoen euro, omdat de opbrengsten daarvan opvallend tegenvielen. Uit dit onderzoek bleek dat met bijna alle transacties wel iets mis was.

Meest berucht en ook typerend is een transactie op 1 februari 2006. Op die dag verkocht Will F. namens het Philips Pensioenfonds een enorm pakket vastgoed voor een bedrag van 384,5 miljoen euro. Dezelfde dag nog werd datzelfde pakket maar liefst drie keer doorverkocht. Het kwam uiteindelijk terecht bij Fortis, dat er 408,5 miljoen euro voor betaalde: een stijging dus van 24 miljoen euro.

Maar dat was nog niet alles. Fortis kreeg voor dat bedrag bovendien niet alle panden die Philips die ochtend had verkocht. Jan van V. hield bij het doorverkopen twee kantoorgebouwen voor zichzelf. Die verkocht hij later voor 24 miljoen en 82 miljoen euro aan derden.

Voor het totale pakket vastgoed dat Will F. die ochtend voor 384,5 miljoen euro van de hand had gedaan, was uiteindelijk dus in totaal 130 miljoen euro (24 plus 24 plus 82 miljoen euro) meer betaald. Snel verdiend op één dag.