Met dit filmpje roept SIRE geweld juist op

Met het tonen van geweld bereikt SIRE juist het omgekeerde van wat het wil. Een slecht voorbeeld doet slecht volgen, betoogt Jasper Zuure.

Er loopt al enige tijd een nieuwe SIRE-campagne op de televisie: ‘Handen af van onze hulpverleners’. Het zijn beelden die zich op je netvlies branden: een ambulancebroeder die in het nauw wordt gedreven en een verpleegkundige die aan de haren over de balie wordt getrokken.

De boodschap zoals SIRE die wil overbrengen, is dat je voor mensen die zich inzetten voor onze gezondheid en veiligheid respect dient te hebben. Maar het is zeer de vraag of je met deze beelden het gewenste effect bereikt. De beelden creëren namelijk het idee dat dit soort misstanden ‘normaal’ zijn. Terwijl de voiceover en de tekst ons ervan proberen te overtuigen dat dit niet normaal is, blijft het beeld juist hangen dat dit regelmatig gebeurt.

Het is het verschil tussen wat de Amerikaanse psycholoog Cialdini de voorschrijvende en de beschrijvende norm noemt, waarbij de beschrijvende norm laat zien hoe mensen zich daadwerkelijk gedragen.

Het probleem voor SIRE is dus dat het aan de kaak stellen van maatschappelijke misstanden diezelfde misstanden juist kan versterken. Zo laat deze campagne ons een situatie zien waarin schoften heersen en hulpverleners en omstanders het onderspit delven. Dit kan hulpverleners en omstanders angst aanjagen. Of erger nog: de suggestie wekken dat als de hulpverlening niet naar je zin is, het blijkbaar normaal is om dit af te reageren met geweld.

Is het dan zinloos om problemen aan de kaak te stellen via dit soort campagnes? Nee, natuurlijk niet, een goede campagne kan wel degelijk effect hebben. Maar dan moet deze wel op de juiste manier worden opgezet. Een voorbeeld van een geslaagde campagne is die voor de BOB, de bewust onbeschonken bestuurders. Door de BOB te benoemen maakt de campagne het onderwerp niet alleen beter bespreekbaar, maar versterkt het idee dat een groep die gaat drinken, een BOB dient aan te wijzen. Daarnaast laten de reclames steevast zien hoe dit aanwijzen van de BOB en het handhaven daarvan gebeurt in een groep. Hierdoor wordt niet alleen de wenselijke situatie getoond, maar ook hoe het publiek deze situatie zou kunnen bereiken.

Hoe moest het dan wel bij de campagne tegen geweld bij hulpverleners? Bijvoorbeeld zo: beelden van een ambulancebroeder die wordt bijgestaan door buurtbewoners, terwijl een buurman de politie belt. Of een verpleegkundige wordt door wachtende bezoekers beschermd, terwijl een collega de bewaking inschakelt. De relschoppers worden vervolgens in de boeien geslagen en op hun plek gezet.

We zien de enkeling die zich misdraagt en de meerderheid die hier samen met gezagsdragers op verantwoorde wijze tegen optreedt. Het zou een beeld zijn dat past bij de boodschap: ‘Handen af van onze hulpverleners!’

Jasper Zuure is sociaal psycholoog en werkt als adviseur bij de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO).