Groeiende sculpturen

Jef Faes: ‘9-keto-trans-2’. T/m 19/2 Retort Art Space, Aalsmeerweg 103, Amsterdam. Inl. retortartspace.nl

Het is de stof die de bijenkoningin uitscheidt om haar onderdanen aan het werk te krijgen: ‘9-keto-trans-2’. Zo heet de eerste solotentoonstelling van de Belgische biokunstenaar Jef Faes (1972). Bij Faes draait alles om de bij, de korf, de honing en de raten.

Al een jaar of drie is de kunstenaar in samenwerking met een bijenexpert van de universiteit van Gent bezig met een studie naar het gedrag van de bij. In de Verbeke Foundation in Vlaanderen ontwikkelde Faes vitrine-achtige kasten waarin bijenkolonies gemanipuleerd worden. Faes kantelt daarin hun levensruimte – een ingreep die voor bijen zo ingrijpend is dat de vorm waarin ze verder bouwen verandert. Zo ontstaan vreemd voortwoekerende sculpturen. Het draait bij Faes om de gemanipuleerde verbeelding van spontaniteit.

In Retort toont Faes een selectie van twaalf werken, die tussen 2010 en 2011 in Kemzeke zijn gemaakt. Het meest intrigerende aspect van zijn werk is dat die sculpturen verder kunnen groeien.

De meeste werken in Retort, en vooral diegene die als surrealistische sculptuurtjes in de kasten zijn opgehangen, zijn eeuwig onaf. Ze hebben de potentie om met behulp van bijen steeds verder te groeien. Dat is mooi, romantisch en mysterieus, want het geeft het werk van Faes iets wat je ontglipt, ondanks de wetenschappelijke signatuur ervan. Er zijn schitterende bollen van gips waaromheen de bijenwas zich als een rafelige deken heeft gehecht. Er zijn koraalvormige sterren met plukjes was. En er zijn afgeleiden: tekeningen, sculpturen gebaseerd op de zeshoekige honingraat, en lichtboxen.

Zo’n lichtbox is Quarantine uit 2011.

In blauwachtig tl-licht bungelen schakelaars en snoeren. Een zak met infuusvloeistof leidt naar niets. Quarantine is een esthetisch pareltje, een driedimensionale landkaart vol raadsels én een gruwelkabinet tegelijk. Om zijn bijenstudie te kunnen completeren, heeft Faes bijen in de platte box gelaten. En die bijen zijn natuurlijk gestorven – door de hitte van de lampen, het gebrek aan zuurstof en voeding. Als onderzoeksmateriaal liggen ze tentoon. Daarmee is Quarantine niet alleen een symbool van de dood, maar ook van het leven dat doorgaat dankzij de dood.