Fidesz telt zelf communisten

In het Hongarije van de Koude Oorlog was iedereen communistisch, betoogt Martin Mevius. Zelfs enkele ministers van de Fidesz.

Zsolt Szabó en László Marácz rechtvaardigen de maatregelen van de regering van de Hongaarse regering van Viktor Orbán als een verlate zuivering van communisten (Opinie, 6 januari). In Hongarije is dit het standaard Fidesz-verhaal. Maar dit is het halve verhaal. Om te beginnen zitten er ex-communisten in de huidige regering (zoals minister van Buitenlandse Zaken János Martonyi). Prominent Fidesz-lid Imre Pozsgay was zelfs lid van het Politbureau.

‘Communist’ als scheldwoord voor politieke tegenstanders wordt toegepast op mensen die niet eens geboren waren toen de Muur viel, op voormalige dissidenten als Konrád, of op vrijheidsstrijders uit de Hongaarse opstand van 1956.

Als (niet-Hongaars) historicus heb ik aan de universiteiten van Oxford en Amsterdam jarenlang onderzoek gedaan naar communisme in Hongarije. De realiteit van de dictatuur was dat vrijwel iedereen zich min of meer aanpaste. Zoals bijvoorbeeld de huidige (Fidesz) president van Hongarije, Pál Schmitt, die in beide systemen carrière maakte. Alleen Hongaarse emigranten konden zich hieraan onttrekken, of de jongeren die nu ruim na de Koude Oorlog anti-communist zijn geworden.

Fidesz heeft ook in haar eerdere regeerperiode (1998-2002) geen aanstalten gemaakt om af te rekenen met het communistische verleden, zoals dat gebeurde in Tsjechië. Het beperkt zich nu tot symbolische maatregelen, zoals het expliciet benoemen van de socialistische MSzP als opvolger van de communistische partij in de nieuwe grondwet. Maar de honderden ontslagen bij de publieke omroep – vaak van medewerkers tussen de twintig en veertig – kunnen toch moeilijk uitgelegd worden als een anti-communistische zuivering. Ondertussen lopen mensen met bloed aan hun handen, zoals voormalig minister van Binnenlandse Zaken Béla Biszku, nog vrij rond. Het ontslag van tweehonderd rechters zou een maatregel zijn tegen oude partijbonzen, maar het klinkt als een gelegenheidsargument.

Wat Fidesz doet is op zijn best typisch Hongaars cliëntelisme, het plaatsen van de eigen mensen op posten, zoals ook de socialistische oppositie dat in het verleden heeft gedaan. Met anti-communisme heeft het weinig te maken.

Martin Mevius is historicus.