De duizenden leraren die vandaag staken hebben daar alle reden toe

Zolang de overheid het onderwijs lastigvalt met vernieuwingen die verslechteringen zijn, roep ik scholen op tot ongehoorzaamheid.

De commissie-Dijsselbloem was glashelder: de kabinetten van de jaren negentig waren hoofdzakelijk debet aan de puinhoop die is veroorzaakt door de onderwijsvernieuwingen in het middelbaar onderwijs. Die kabinetten hebben de weg vrijgemaakt voor de Tweede fase en het Studiehuis, waarin het ‘actieve leren’ en de daarbij behorende ‘metacognitieve vaardigheden’ centraal kwamen te staan.

De onderwijsvernieuwing is jammerlijk mislukt. Na een periode van getouwtrek tussen schoolbesturen, docenten en overheid is er eindelijk enige rust ontstaan.

Het kabinet van 2008 nam ‘de lessen ter harte’ en Plasterk wilde ‘vrolijk voorwaarts’. Scholen kregen meer autonomie en werden voorlopig gevrijwaard van grootschalige onderwijsvernieuwingen. Bottom-up regulatie was het devies! Het lerarentekort werd aangepakt, salarissen verhoogd en docenten kregen meer geld en ruimte om zich te professionaliseren en carrière te maken binnen het onderwijs. De rook is inmiddels opgetrokken, de wederopbouw nog steeds gaande.

Maar nu heeft de Tweede Kamer ingestemd met een amendement op het wetsvoorstel om de voorgeschreven onderwijstijd vast te stellen op 1040 uur voor een aantal leerjaren in het voortgezet onderwijs. Dit tot grote ontsteltenis van de VO-raad en de vakbonden. In 2009 stonden de toenmalige minister van onderwijs en de parlementariërs namelijk positief tegenover het advies van de commissie Cornielje, die een norm adviseerde van 1000 uur. Een norm die ‘iets’ beter aansluit bij het Europese gemiddelde van 865 uur, en niet veel afwijkt van het aantal uren dat wordt gehanteerd door de top 10 best presterende onderwijslanden (geen enkel land hanteert meer dan 980 uur). Een fulltime docent geeft in Nederland 26 lessen per week, tegenover een maximum van 20 lessen elders in Europa.

Een dalend onderwijsniveau, notoire ‘ophokuren’ en een extra belasting voor leraren liggen nu wederom op de loer. Scholen, ouders en leerlingen hebben twee jaar voor niets toegewerkt naar een goede invulling van de 1000 lesuren. Verspilde moeite.

Dit geldt ook voor de wijziging van de vakantieregeling in het wetsvoorstel. Zo wordt onder andere de zomervakantie met een week ingekort zodat leraren roostervrije dagen kunnen gebruiken voor het uitvoeren van niet-lesgebonden taken. Dit zou de werkdruk namelijk verlagen. Onder de streep moeten docenten een week vakantie inleveren en worden ze bovendien niet meer gecompenseerd voor feestdagen die in de vakantieperiode vallen. Kunt u een beroepsgroep noemen die dit zomaar zou accepteren?

De maatregelen ‘Weer Samen Naar School’ en ‘Passend Onderwijs’ komen de werkdruk op zijn zachtst gezegd ook niet ten goede. Scholen krijgen daarmee per 1 augustus 2012 de verplichting om ook een onderwijsplek te bieden voor leerlingen die extra zorg nodig hebben. Met pijn en moeite worden momenteel ‘zorgleerlingen’ binnen gehouden op reguliere scholen. Een toename van het aantal leerlingen met een handicap of gedragsproblemen in de toch al bomvolle klassen leidt als vanzelfsprekend tot grote problemen. De leerling is wederom de dupe.

Natuurlijk kan het onderwijs niet stil blijven staan. De arbeidsmarkt en vervolgstudies stellen totaal andere eisen. Om dit excellente onderwijs te bieden, moet de overheid bepalen wát leerlingen leren. Laat scholen dan bepalen hóe ze dat doen. De leraar en leerling zijn nu door regels en procedures en de geoliede machine van het inspectoraat niet meer in staat om het curriculum te interpreteren en een eigen invulling te geven aan het leerproces.

Lieve overheid, stop nu eindelijk eens met het topdown reguleren van het Nederlandse onderwijs. Buig u liever over de Europese schuldencrisis, het hervormen van de woningmarkt, de hypotheekrenteaftrek of het ontslagrecht. Voor mijn part over pietluttige zaken als de hoofddoek van Hare Majesteit tijdens een bezoek aan een willekeurige moskee. Laat het onderwijs echter over aan de experts. Tot die tijd roep ik middelbare scholen op tot collectieve burgerlijke ongehoorzaamheid.

Martijn de Prenter

Biologiedocent en lid van de Personeelsraad op het Adelbert College te Wassenaar