Betaalden zij te veel voor Fortis en ABN Amro ?

ABN Amro kostte de staat bijna twee keer zoveel als de oorspronkelijke overnameprijs. De communicatie tussen de medewerkers van Wouter Bos en Nout Wellink faalde. Maar was het te voorkomen? Op die vraag kreeg de commissie De Wit gisteren nog geen antwoord.

Rode vlaggen die niet werden gezwaaid. Berekeningen die blijkbaar bij de ander niet waren ge land.

Bij de parlementaire enquête gisteren werd de miscommunicatie tijdens de overname van ABN Amro beeldend beschreven. Voor de bank – inclusief Fortis Bank Nederland en verzekeraar ASR – betaalde de staat in 2008 16,8 miljard euro, maar uiteindelijk liepen de uitgaven op tot ruim 30 miljard. Hoe kon het zo misgaan, was de centrale vraag bij de extra ingelaste verhoren. Waren de tegenvallers niet eerder te voorzien, met een lagere prijs van ABN Amro tot gevolg?

Ook na vier verhoren werd gisteren het antwoord niet duidelijk. Natuurlijk, de hectiek was destijds groot. Systeembank ABN Amro stond op omvallen en moest zonder veel medewerking van moederbedrijf Fortis en de Belgische toezichthouder in korte tijd worden gered. Maar waarom wisten de mensen die de onderhandelingen met de Belgen voerden, minder dan de deskundigen, ambtenaren en toezichthouders die advies moesten geven?

Een deel van het antwoord is miscommunicatie. Neem bijvoorbeeld topambtenaar Erik Wilders, die voor de staat de financiering van schulden regelt. Uit een verhoor van twee zakenbankiers van Lazard begreep hij ’s ochtends dat één van de tegenvallers – een negatief vermogen van 2,3 miljard in het consortium dat ABN Amro in 2007 had overgenomen – tijdens de onderhandelingen al bekend had kunnen zijn. ’s Middags mocht Wilders aan de commissie van Jan de Wit vertellen dat hij niet wist dat het om een ‘kapitaaltekort’ ging dat moest worden aangevuld. Hij meende dat het om een (eenmalig) verlies ging. „Dat heb ik vanochtend pas goed begrepen”.

Daarna kwam Rudi Kleijwegt, toen van De Nederlandsche Bank, aan het woord. Die voormalige directeur toezicht was weer verbaasd over de onwetendheid van Wilders. Dat tekort was immers een half jaar na de overname aan de Tweede Kamer gemeld. „Dan heeft hij [Wilders] dat een lange tijd niet goed begrepen.”

Korte tijd na de overname telden de tegenvallers snel op tot meer dan 8 miljard euro. Die konden volgens deskundigen al tijdens de onderhandelingen bekend zijn. Maar was de aankoopprijs zoveel lager geworden, als de onderhandelaars van de hoed en de rand hadden geweten? Om het financiële systeem overeind te houden, moest de Nederlandse overheid hoe dan ook ABN Amro redden. Niet voor niets hielden de onderhandelaars vooraf een brede marge aan: het bod zou tussen de 12 en 20 miljard moeten liggen.

Het was de taak van zakenbank Lazard om ABN Amro in korte tijd te waarderen. Gisteren vertelde Wouter Han van Lazard dat de bank vooral gebruik maakte van gegevens van De Nederlandsche Bank. „Zonder enige terughoudendheid” waren die gegevens aan Lazard verstrekt, liet Kleijwegt weten.

Werd uit de cijfers van DNB niet duidelijk dat er een gebrek aan kapitaal in het verschiet lag, vroeg de enquêtecommissie. „DNB heeft ons nooit verteld wat de eisen waren”, verklaarde Han. Die trok daaruit de conclusie dat het wel goed zat wat de toezichthouder betreft. Zelf constateerde Lazard dat ABN Amro op het moment van de overname marktconform was gekapitaliseerd.

In de eerste reeks verhoren had (ex-)directeur Arnold Schilder van DNB juist gezegd dat Lazard (en Financiën) volledig door zijn mensen geïnformeerd waren. Ook over tegenvallers die in het verschiet lagen. In totaal ging het volgens Schilder om 8,3 miljard euro dat op korte termijn op het bordje van de nieuwe eigenaar zou komen. En daar speelde tekort aan kapitaal ook een rol.

Oud-DNB’er Kleijwegt liet van deze bewering gisteren geen spaan heel. Hij noemde het document van zijn voormalige baas „volstrekt irrelevant” omdat het uitging van een scenario dat toen niet meer actueel was. Ook binnen DNB was de communicatie blijkbaar niet optimaal. Wilders van Financiën wist in elk geval zeker dat hij expliciet aan Lazard en DNB had gevraagd of er voldoende kapitaal was. „Niemand noemde toen een eventueel kapitaaltekort.”

Na de hulptroepen van gisteren komen, op de laatste dag van de extra verhoren, morgen de onderhandelaars aan het woord. Oud-minister Wouter Bos en topambtenaar Bernard ter Haar zullen nog één keer uitleggen dat zij die informatie over miljardentegenvallers echt niet hadden. En misschien hebben zij ook het antwoord op de vraag hoeveel miljard die kennis waard was geweest.