President Jemen creëert chaos om aan te blijven

Terwijl president Saleh in de VS zit, kampt Jemen met een opstand in het noorden en Al-Qaeda in het zuiden. Saleh hoopt dat het bange volk hem zal smeken aan te blijven.

President Saleh, die zondag Jemen verliet voor een medische behandeling in de Verenigde Staten, laat een land achter dat verdeeld en in de war is. Een zwakke regering van nationale eenheid probeert het hoofd boven water te houden terwijl extremistische groeperingen profiteren van de chaos.

Vanuit het noorden winnen de shi’itische Houthi’s terrein. Vanuit het zuiden wordt het land geteisterd door een aan Al-Qaeda verwante beweging die zichzelf Ansar al-Shari’a (supporters van de shari’a, het islamitisch recht) noemt. Hun laatste verovering is het stadje Radda.

Jemenieten zien Al-Qaeda nog als het kleinste probleem. „Als Saleh verdwijnt, verdwijnt Al-Qaeda ook”, zegt Abdullah al-Faqih, hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van Sana’a. „Saleh speelt nog steeds zijn spel.”

Het vertrek naar de VS maakt volgens Faqih weinig verschil. Wat hem betreft is Saleh niet weg zolang zijn zoon en neven nog steeds de belangrijkste militaire posities bezetten. „Bovendien heeft Saleh gezegd dat hij snel terugkomt. Ik zie niet snel een eind komen aan de problemen.”

Veel Jemenieten geloven dat Saleh helemaal niet vertrekt. Ze denken dat hij zoveel mogelijk problemen wil creëren tot aan de geplande verkiezingen op 21 februari. Hij hoopt dat het volk tegen die tijd zal smeken om zijn aanblijven.

De tactiek lijkt te werken; de minister van Buitenlandse Zaken had het vorige week al over uitstel van de verkiezingen vanwege de veiligheidssituatie. En ook op straat hebben Jemenieten het over hun angst voor chaos. Die twijfel en onzekerheid is koren op de molen van Saleh.

Faqih weet dan ook niet zeker of degenen die de zuidelijke steden binnenvallen wel allemaal aan Al-Qaeda gelieerd zijn. „Ik denk niet dat het allemaal religieuze fanatici zijn; velen worden door Saleh betaald om rotzooi te schoppen.” De militante groeperingen stuiten in het zuiden niet op militaire weerstand.

Het gevolg: tienduizenden vluchtelingen, die zijn ondergebracht in schoolgebouwen in de havenstad Aden. Op het dak van een van die scholen staan gloednieuwe watertanks, neergezet door een hulporganisatie. In de school leven 34 families. Elk klaslokaal wordt gedeeld door twee families, ze koken onder het schoolbord. Op de binnenplaats ligt Qabus Faraq (70) op een matras.

Qabus vluchtte met een taxi uit Abyan. „We zaten met zijn veertienen in die taxi, weg van de terroristen.” Die ‘terroristen’ waren volgens Faraq niet alleen Jemenieten. „Er zaten Saoediërs tussen, Pakistanen en Syriërs.” Medevluchteling Saha Hassan (27) knikt instemmend. „De terroristen stalen auto’s en plunderden huizen.”

De strijd om de macht speelt zich echter niet in het zuiden af, maar bij de Hashemieten in het noorden. De Hashemieten zijn een invloedrijke stam die teruggaat tot de overgrootvader van de profeet Mohammed. Tot 1962 kwamen Jemens leider uit deze stam. Daarna werd een republiek gesticht. De Hashemieten in Jemen hangen het zaïdi’isme aan, een gematigde tak van het shi’isme. Volgens deze leer kan alleen een Hashemiet leider van het land zijn. Zaïdi’s zijn in de minderheid, de meeste Jemenieten zijn sunniet.

De Hashemieten strijden niet openlijk om de macht, dat doen de Houthi’s, vernoemd naar een invloedrijke theoloog. Faqih: „De Houthi’s zijn de haviken onder de Hashemieten, hun militante tak.” Tussen de Houthi’s en het regeringsleger zijn sinds 2004 zes oorlogen gevoerd in het noorden, het thuisland van de Houthi’s.

Ali Emad (35) is de vertegenwoordiger van de Houthi’s op het protestterrein in Sana’a. Hij houdt kantoor in een tent. Er staat een bureau, een televisie en een stapel stoelen, voor de lezingen die de Houthi’s houden. „Wij zijn een mix tussen politiek en religie, met als doel het leven te verbeteren op basis van de Koran.”

Hoeveel Houthi’s er zijn, is volgens Emad geheim. Emad weet wel dat ze „in alle steden” zitten. En dat het belangrijk is om te vechten tegen de vijanden van de staat. Wie dat zijn? „De Verenigde Staten en Israël.” Emad vindt dat de huidige regering haar oor te veel naar die landen laat hangen. Worden de Houthi’s op hun beurt gesteund door het eveneens shi’itische Iran? „Daar is geen enkel bewijs voor”, snuift hij.

Faqih betwijfelt dat ook. „Ze hebben Iran niet nodig, ze hebben genoeg aan de rijke Hashemieten.” De Houthi’s ontwikkelen zich in de richting van een beweging à la Hezbollah. „Ze zijn goed in het creëren van een identiteit; dat ze zeggen af te stammen van de profeet helpt.”

Intussen breken er geregeld gevechten uit op het protestterrein in de hoofdstad tussen de Houthi’s en aanhangers van de Islah, een invloedrijke fundamentalistische sunnitische partij. En in het noorden hebben de Houthi’s een sunnitische enclave met geweld omsingeld.

Heeft Saleh het land waar hij het hebben wil: wegzinkend in chaos en sektarisch geweld? Faqih denkt toch van niet. „Hoogstens krijgen we wat minioorlogjes. Pas als andere landen, vooral Saoedi-Arabië, zich ermee gaan bemoeien wordt het erg.”