Immuunsysteem verzwakt door fluorverbindingen

Fluorhoudende stoffen zijn mogelijk schadelijk voor de weerstand. Kinderen met veel PFC’s in hun bloed reageren slecht op vaccinaties.

Kinderen die blootstaan aan hoge concentraties PFC’s, een groep van veelvoorkomende lastig afbreekbare chemische stoffen, reageren veel minder goed op standaardvaccinaties. Dat blijkt uit een meerjarig onderzoek van Amerikaanse en Deense milieuartsen onder bijna zeshonderd kinderen op de Faerøer Eilanden. Daar eten ze veel vis, waarin relatief veel PFC’s voorkomen.

Kinderen die in een onderlinge vergelijking een twee keer zo hoge concentratie van PFC’s in het bloed hadden, bleken een dip in hun weerstand te hebben. Hoewel zij net als alle andere kinderen de normale vaccinaties tegen tetanus en difterie kregen, bleken op 5- en 7-jarige leeftijd de bloedconcentraties antilichamen tegen deze bacteriën slechts half zo hoog. Onderzoekers onder leiding van de Amerikaanse milieuarts Philippe Grandjean van de Harvard School of Public Health in Boston schrijft dat vandaag in het medische tijdschrift Journal of the American Medical Association.

PFC’s zijn zogeheten perfluorkoolwaterstoffen, oftewel koolwaterstoffen waarvan alle waterstofatomen zijn vervangen door fluoratomen. Deze verbindingen zijn uiterst stabiel en inert. Om die reden waren medici en biologen er altijd vanuit gegaan dat de stoffen relatief veilig waren in het gebruik. De toepassingen ervan zijn legio, onder meer in anti-aanbaklagen van pannen, in cosmetica, in waterafstotende kleding en als hulpstof bij de productie van verpakkingsmiddelen.

Wereldwijd hebben mensen deze stoffen meetbaar in het bloed. Eenmaal opgenomen in het lichaam, raakt iemand de PFC’s nauwelijks kwijt. De halfwaardetijd is meer dan vier jaar. Als die verminderde immuniteit inderdaad een gevolg is van PFC’s, kan dat betekenen dat sommige kinderen niet goed beschermd zijn door vaccinaties, schrijven de onderzoekers.

„Als je het artikel goed leest, hebben de auteurs het over een relatie tussen hoge concentraties PFC’s en een lage weerstand”, reageert de Utrechtse hoogleraar toxicologie Martin van den Berg. Toch „snijdt het wel hout”, vindt hij. Volgens Van den Berg is het „biologisch plausibel” dat PFC’s, samen met PCB’s en dioxinen, een negatief effect op het immuunsysteem hebben. Een zwak punt van deze studie vindt hij dat de onderzoekers er niet in slagen onderscheid te maken in de effectgrootte van de verschillende stoffen.

Ook stammen de metingen uit de periode 1990 tot 2000, zegt Van den Berg. „Dat is inmiddels vijftien jaar geleden, en de stoffen die toen veelvuldig in het milieu kwamen, zijn nu deels van de markt. Het is dus de vraag of de concentraties nu nog steeds even hoog zijn.”

De blootstellingsniveaus aan PFOS, perfluoroctaansulfonaat, zijn inderdaad afgenomen, reageert Grandjean per email, „waarschijnlijk omdat de VS gestopt zijn met de productie ervan. Maar niet alle PFC’s zijn afgenomen. Daarnaast wordt PFOS nu geproduceerd in China.” De huidige blootstelling is onbekend, zegt hij. „We hebben slechts informatie uit Europa.”

Volgens Van den Berg kun je ervan uit gaan dat mensen hier minder PFC’s binnenkrijgen dan op de Faerøer Eilanden, maar omdat de concentraties in het bloed per individu zo sterk verschillen, afhankelijk van de eetgewoonten, zal ook hier een klein deel van de populatie hoge concentraties PFC’s in het bloed hebben. „Dat deel is wel veel kleiner dan op de Faerøer.”

Milieukundige Greet Schoeters van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek in Mol is daarover minder stellig. „De algemene blootstelling is wellicht lager omdat wij minder vis eten dan in noordelijke landen, maar in de Verenigde Staten en Europa zijn lokale industriële bronnen die bijdragen aan de blootstelling aan PFC’s. Ik durf daarom niet te zeggen dat het risico hier minder is.”

Van den Berg is van plan het onderzoek mee te nemen in een nieuwe studie van de Gezondheidsraad naar de gezondheidseffecten van chemische stoffen in ondermeer de voeding op foetussen en jonge kinderen. Hij is voorzitter van de commissie die het advies hierover gaat voorbereiden. „Dit onderzoek past in een reeks signalen dat bepaalde stoffen in de voeding het immuunsysteem kunnen remmen.”