Een rare buurman? Naar de inrichting!

Steeds vaker worden mensen tegen hun wil opgenomen in een psychiatrische inrichting. En de kans op opname is groter voor niet-westerse mensen dan voor autochtonen

Redacteur Zorg

Rotterdam. Nederlanders van Surinaamse, Antilliaanse, zwart-Afrikaanse en Marokkaanse afkomst hebben een grotere kans op een dwangopname in een psychiatrische inrichting dan autochtonen; Turken hebben juist een kleinere kans. En voor wie al eens onder dwang is opgenomen, is de kans dat dat nog eens gebeurt ook hoger. Dat blijkt uit onderzoek waarop psychiater Louk van der Post vandaag hoopt te promoveren aan de Vrije Universiteit.

Psychiatrische patiënten worden steeds vaker tegen hun zin opgenomen, vooral in grote steden. Het aantal patiënten dat met een spoedprocedure door de burgemeester in bewaring worden gesteld (IBS) steeg landelijk van 22 per 100.000 inwoners in 1979 naar 53 in 2004. In de regio Amsterdam was de stijging 261 procent, vergelijkbaar met Rotterdam en Den Haag. Van der Post volgde, tussen 2004 en 2008, 3.000 Amsterdamse patiënten die een crisisconsult kregen.

Hoe komt het dat steeds meer patiënten onder dwang worden opgenomen?

„Wetenschappelijk is dat niet precies vast te stellen. Maar er is de afgelopen twintig jaar een trend ontstaan die meer op de hand van dwang is. De maatschappij wordt intoleranter. Een angstige buurman die ’s nachts op de muren bonkt, wordt minder goed verdragen. Mensen zijn individualistischer, de bereidheid om anderen te steunen, is verminderd. Burgers doen een groter beroep op de overheid en de politie om gevrijwaard te blijven van afwijkend gedrag van anderen. Ik vond dat tussen 1983 en 2005 het aantal patiënten dat via de politie bij de psychiatrische crisisdienst terechtkwam vier keer zo groot werd. Dat is voor patiënt noch politie gewenst.”

Hebben dwangopnames zin?

„Jazeker, maar patiënten die al eens onder dwang zijn opgenomen, hebben een grotere kans opnieuw tegen hun zin in een psychiatrisch ziekenhuis te komen. Een deel van hen valt namelijk na dwangopname weer uit de behandeling. Zij stoppen met medicijngebruik en krijgen weer psychotische symptomen waardoor ze bijvoorbeeld schreeuwend over straat lopen en opnieuw in handen van de politie komen.”

Wanneer worden patiënten in een crisis door de burgemeester opgesloten?

„Wettelijk zijn er vijf criteria: er moet sprake zijn van een ernstige psychiatrische ziekte en van gevaar. Er moet verband zijn tussen de ziekte en dat gevaar. De patiënt moet weigeren vrijwillig mee te werken en alle andere mogelijkheden moeten zijn uitgeput. Wij hebben ontdekt dat in het hoofd van de dokter (die de burgemeester verzoekt de maatregel te treffen) meespeelt of de patiënt al eerder een dwangopname heeft gehad. Zo ja, dan heeft die patiënt drie keer meer kans weer onder dwang opgenomen te worden.”

Hoe verklaart u dat de etnische achtergrond van mensen een rol speelt?

„We wisten al dat mensen uit niet-westerse landen een verhoogde kans hebben op opname, maar ik heb verschillen tussen groepen geconstateerd. Mensen uit Suriname, zwart Afrika en Marokko hebben een hogere kans psychotisch te worden, ze zijn oververtegenwoordigd in de groep ernstig psychiatrische patiënten. Migratie en de stress daarvan kunnen een rol spelen, maar verklaren niet alles. Het zou ook kunnen dat iemand eerder schrikt als een Marokkaanse man wartaal uitslaat dan bij een autochtone man. Er zijn ook andere factoren. Surinamers bijvoorbeeld zijn behoorlijk goed ingeburgerd en hebben meestal een lange voorgeschiedenis bij de hulpverlening voordat ze bij de crisisdienst komen. Marokkanen daarentegen lijken de zorg meer te mijden, misschien omdat het in Marokkaanse kring meer taboe is om psychiatrische hulp te zoeken.

„Turken vallen hier wat buiten. Zij hebben juist twee keer minder kans op dwangopname dan Nederlanders. Het kan zijn dat ze meer bescherming hebben omdat ze meer samenwonen dan Nederlanders. Ze lijken een sterker sociaal netwerk te hebben. Met een partner of veel vrienden word je meer geholpen: om je medicijnen te blijven slikken, om in de zorg te blijven.”

Wat kunnen we doen met uw bevindingen?

„Dit project is opgezet om nieuwe behandelmethoden te vinden die het mensen makkelijker maken er vrijwillig aan mee te doen en zo de kans op dwang te verkleinen. Ik pleit voor programma’s om mensen uit hun eenzaamheid te halen. Met dagactiviteiten, met vormen van beschermd wonen, om ze in te bedden in een sociale omgeving. Maar daar wordt nu sterk op bezuinigd. Ik voorzie dat we weer een extra golf van dwangopnames krijgen. Ik beveel hulpverleners ook aan veel te investeren in de relatie met de patiënten, vooral wanneer die met dwang zijn opgenomen – als je ontevreden bent over je dokter dan ga je er niet meer heen. Maar de hoofden van klinieken betwijfelen of ze daar menskracht en tijd voor hebben.”