Crisismaatregelen voor bouwsector afgelopen, de crisis nog niet

De crisismaatregelen om de bouwsector te helpen hebben een beperkt effect gehad. 2012 wordt ook weer een zwaar jaar.

8.500 werknemers in de bouwsector die anders waren ontslagen zijn aan het werk gebleven. 16.000 woningen zijn versneld opgeleverd. De 709 miljoen euro aan tijdelijke crisismaatregelen die het vorige kabinet in 2009 uittrok om de bouwsector overeind te houden, hebben dus effect gehad.

Dat constateert Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) in een evaluatie, die gisteren door minister Liesbeth Spies (Binnenlandse Zaken, CDA) naar de Tweede Kamer is gestuurd. „De verwachting was niet dat de maatregelen de crisis even zouden oplossen, maar wel dat de terugval in de bouwproductie beperkt zou worden”, zegt EIB-directeur Taco van Hoek. „Dat is in redelijke mate gelukt. Daarmee houd je de werkgelegenheid voor een deel vast.”

In 2009 waren er zorgen over omvallende bouwbedrijven en de inzakkende woningproductie. Na lobbywerk besloot het kabinet 709 miljoen euro voor zes tijdelijke crisismaatregelen – voor de periode 2009-2011 – uit te trekken. Vijf daarvan zijn nu door het EIB geëvalueerd. Over de zesde maatregel, meer mogelijkheden voor corporaties om duurdere huizen te bouwen, is te weinig informatie beschikbaar.

Van de 709 miljoen euro is uiteindelijk iets meer dan de helft, 360 miljoen, gebruikt. Een deel van het overgebleven geld, is overgeheveld naar een nieuwe maatregel, een lager BTW-tarief op onderhoud van huizen. De effecten daarvan zijn nog niet onderzocht. De maatregelen voor de bouw maakten waren onder van het crisispakket van 6 miljard dat toenmalig premier Balkenende uittrok om de economie te stimuleren.

Opvallend is dat een maatregel die niets kost, de verhoging van de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) van 265.000 tot 350.000 euro, zeer succesvol is. Die verhoging is inmiddels verlengd tot 1 juli van dit jaar. Vooraf was juist van deze maatregel weinig verwacht, omdat vooral hogere inkomens ervan profiteren en die zouden minder behoefte hebben aan financiële achtervang. Onjuist, zo bleek. Van Hoek: „Ook die groep kopers zoekt zekerheid en weet dat dan de restschuld voor ze wordt opgelost. Een ander voordeel is dat ze dankzij de NHG een lagere rente betalen.”

Ook het stimuleren van dubbel glas heeft gewerkt, maar kostte relatief veel subsidie. De subsidies aan gemeenten om vastgelopen nieuwbouwprojecten vlot te trekken, zijn deels succesvol. Deze zijn veelal op gang gekomen, maar dat ging ten koste van andere projecten. Huizenkopers kozen voor gesubsidieerde huizen in een ander bouwproject omdat die aantrekkelijker waren geprijsd. Of ze zouden het huis zonder korting ook wel hebben gekocht.

Andere maatregelen hadden nauwelijks effect. Zoals de energie-investeringsaftrek (EIA), waarbij corporaties de kosten van energiebesparende maatregelen mogen aftrekken van de belasting. Het paste niet in hun meerjarenplanning of ze hadden de maatregelen zonder belastingvoordeel ook uitgevoerd. Ook het energiebesparingskrediet (EBK), waarbij huiseigenaren dankzij een garantie van het Rijk goedkoper kunnen lenen voor energiemaatregelen, bleek niet populair.

De maatregelen hebben de bouwproductie naar voren geschoven, niet structureel verhoogd. De hoop was dat de bouwsector zich in 2012 weer zou herstellen. Maar bouwbedrijven gaan nog steeds failliet, de vraag naar woningen blijft laag. „De crisis duurt langer dan destijds het beeld was”, zegt Van Hoek. „2012 wordt ook weer een heel moeilijk jaar. Je ziet een grote groep jonge mensen op de wachtlijst. Ze kopen even niet, maar komen straks wel in één keer op de markt. Dan moeten er voldoende huizen zijn.” Minister Spies maakte vorige week bekend dat een speciaal team plannen moet bedenken om de sector een nieuwe impuls te geven. Nog dit voorjaar moet dat tot resultaat leiden.