Onschuldig ruilen of witwaspraktijken?

Ruilsite Megaupload is uit de lucht gehaald; de discussie over internetvrijheid staat weer op scherp

Chef nrc.nl

Rotterdam. Door de site Megaupload uit de lucht te halen, heeft de FBI vorige week donderdag een gevoelige slag toegebracht aan de illegale uitwisseling van bestanden. Megaupload was buitengewoon populair, met zo’n 50 miljoen bezoekers per dag. De actie leidde tot reacties van hackerscollectief Anonymous en verscherping van de discussie over bescherming van auteursrechten.

Megaupload was een cyberlocker, een ‘kluis’ op het internet. Gebruikers konden grote bestanden uploaden naar hun eigen kluis en die met een uniek adres weer downloaden. Velen hadden huiswerk, foto’s en andere data op Megaupload staan, waar ze vaak voor betaalden. Die bestanden zijn ze kwijt. Volgens de Amerikaanse overheid werd bij Megaupload vooral op criminele wijze grof geld verdiend. Ze zou genoeg bewijs hebben om de vier opgepakte medewerkers van Megaupload jaren op te sluiten wegens afpersing, witwassen en schending van auteursrechten.

De actie van de FBI is opvallend. Niet alleen door het internationale karakter ervan – Megaupload Ltd. was gevestigd in Hongkong, de arrestaties vonden plaats in Nieuw-Zeeland en Europa – maar ook omdat Megaupload zich een fatsoenlijk imago trachtte aan te meten. Sterren als Kim Kardashian, Kanye West en Alicia Keys steunden het bedrijf. Dat profileerde zich als tegenstander van uitwisseling van auteursrechtelijk beschermd werk, stelde rechthebbenden in staat bestanden te verwijderen en maakte afspraken met uitgevers over licenties. Allemaal schijn, zegt de Amerikaanse justitie. Volgens de FBI wisten de mannen achter de „megasamenzwering” heel goed dat de site vooral werd gebruikt voor het illegaal delen van films, muziek en dergelijke.

De aanklagers noemen de toezeggingen aan rechthebbenden niets waard. Werd een film verwijderd, dan waren er nog duizenden kopieën beschikbaar. Links naar zulk materiaal waren niet te vinden op Megaupload.com, maar stonden op sites van anderen. Premium-gebruikers werden betaald voor het uploaden van auteursrechtelijk beschermde bestanden en dat zien de aanklagers als witwassen. De muziek- en filmindustrie zou zeker 380 miljoen euro zijn misgelopen door Megaupload. De site zou er 135 miljoen euro mee hebben opgestreken.

De Nederlander Bram van der K. (29), in Nieuw-Zeeland aangehouden, is volgens de Amerikanen de hoofdprogrammeur van Megaupload. De oprichter van het bedrijf, de 37-jarige Duitser Kim Dotcom (geboren als Kim Schmitz), gearresteerd in Nieuw-Zeeland, zou alleen al in 2010 meer dan 32 miljoen euro hebben verdiend aan de service. Gisterochtend wees Dotcom, toen hij werd gehoord, alle aantijgingen van de hand.

De Duitser – 2 meter lang en ruim 130 kilo – heeft zijn verleden in elk geval niet mee. Zo zorgde hij in 2004 in België voor opschudding, toen een vriend van hem een vrouw op straat had aangereden. Dotcom filmde de kermende vrouw; de video verscheen online. Als tiener brak hij al in in computers van ruimtevaartorganisatie NASA, het Amerikaanse ministerie van Defensie, Citibank en telefoonbedrijven en kreeg onder meer twee jaar voorwaardelijk voor handel in telefoonkaartgegevens in 1998. Dotcom zag zichzelf als Robin Hood en zijn inbraken als triomfen.

Hoe omstreden de Duitser ook is, een deel van ‘het internet’ lijkt voor hem op te komen. Veel mensen gebruikten Megaupload bijvoorbeeld om handig en veilig videobestanden door te sturen. Bovendien viel de FBI-actie in dezelfde week als de internationale protesten tegen SOPA en PIPA, de omstreden Amerikaanse wetsvoorstellen om internetvrijheden in te perken. De Engelstalige Wikipedia, Firefox-maker Mozilla, Google, Flickr, blognetwerken Tumblr en Wordpress en tal van andere invloedrijke sites gingen op zwart of voerden op een andere manier actie. De FBI-actie kwam daardoor extra gevoelig te liggen. Hackerscollectief Anonymous, voorvechter van een vrij internet, viel diezelfde avond nog aan. Sites van de FBI, het Amerikaanse Openbaar Ministerie, auteursrechtenorganisaties en uitgever Universal gingen onderuit. Hun servers werden platgelegd door zo’n vijfduizend anonieme hackers, in wat zij de grootste aanval ooit noemden.

Of dit het begin is van een heuse ‘cyberoorlog’ betwijfelen experts, maar de gebeurtenissen zetten wel de discussie over de vrijheid op internet op scherp. SOPA en PIPA zijn inmiddels uitgesteld – bij een reële verdenking kan de Amerikaanse overheid ook nu al prima ingrijpen, zo bleek – maar in Europa is een vergelijkbare inperking van de internetvrijheid op komst. Eind februari behandelt het Europees Parlement een internationaal verdrag voor de bescherming van intellectueel eigendom, ACTA. Anonymous haalde gisteren Poolse overheidssites uit de lucht uit protest tegen gesprekken daarover. Polen zal desondanks het verdrag tekenen.

De gevolgen van de actie tegen Megaupload zijn nog niet duidelijk. Twee uur na de aanhouding van Dotcom en zijn medewerkers doken al tientallen alternatieven op voor de site. Anonymous dreigde gisteren voor meer aanvallen als Megaupload niet snel weer online is. Daartegenover staat FileSonic, een vergelijkbare site, die voorlopig stopt met diensten voor bestandenuitwisseling.

De Amerikanen wachten intussen op uitlevering van Dotcom, die ze willen voorgeleiden in de „grootste auteursrechtenzaak ooit”. De advocaat van Megaupload, Bob Bennett, zei gisteren geen zaak te zien. Volgens hem verzorgde de site simpelweg „online opslag”.