Mens mensbeeld Wat is een mens?

Het zijn, voorwaar, twee fundamentele vragen die werden gesteld bij de openbare redactievergadering over deze bijlage, afgelopen donderdagavond in Academisch-cultureel centrum Spui 25 in Amsterdam. ‘Wat is een mens?’ En: ‘Met welk mensbeeld maakt de redactie haar keuzes voor onderwerpen in het katern Mens&?’

Ik vrees dat ik ter plekke geen samenhangende antwoorden heb geformuleerd. Wel hebben de vragen me geprikkeld hierover door te denken. Een begin van een antwoord probeer ik hiernaast op deze pagina te geven.

Maar, kanttekening: verwacht geen sluitend antwoord. Sterker nog: één van de twee vragen kaats ik meteen terug naar de lezer:

‘Wat is úw mensbeeld?’

Formuleer uw visie in circa 200 woorden, mede op basis van één (inspiratie-)bron: een citaat van een denker, schrijver, danwel spreker die uw mensbeeld heeft beïnvloed.

Enkele inzendingen verschijnen binnenkort op deze pagina. De redactie maakt een selectie en beloont de hier gepubliceerde bijdragen met het essay Neem het niet! van de Franse filosoof Stéphane Hessel.

Inzendingen naar: mensen@nrc.nl (uiterlijk maandagochtend 30 januari).

Een mens is een dier dat, vergeleken met andere dieren, een hoog niveau heeft bereikt in het gebruik van het instrument ‘taal’. Een mens kan daarmee symbolen ontwikkelen, gebruiken en misbruiken om andere dan alleen fysieke posities in te nemen, ook buiten het eigen biotoop.

In de beleving van een mens, en van geen enkel ander dier, vindt mensentaal haar opperste staat van schoonheid en vernuft in kunst en wetenschap, terwijl ze in politiek en religie tegelijk ook een verwoestende kracht kan ontwikkelen.

De mens heeft spelregels, taalkunst, retorica ontwikkeld als handleiding om ‘taal’ haar kracht en macht te laten bewijzen. Het is een methode die hiërarchisch denken in de hand werkt, met ingebakken discriminerende effecten. ‘Taal’ verleidt de mens z’n medemens, en de wereld in het algemeen, te verwoorden in tegenstellingen en contrasten: positief tegenover negatief – goed of fout, zwart of wit, winnaar en verliezer.

Tot zover een poging de kern te vatten van gedachten die de Amerikaanse taalfilosoof Kenneth Burke heeft verwoord in zijn werk Language As Symbolic Action (1966).