Haal niet gierend uit

Een snelcursus hoesten en niezen. Daar vroeg de redactie van deze bijlage Mens& om. Maar het wonder is: dat kan iedereen al.

1 Test je niesreflexBaby’s niezen en hoesten om snot uit hun neus, keel en luchtwegen weg te krijgen. Ieder mens heeft vanaf de geboorte heuse nies- en hoestreflexen, aangestuurd vanuit de hersenstam. Wie vanaf z’n geboorte niet automatisch hoest en niest, zal stikken in zijn snot. Daar is in de evolutie keihard op geselecteerd.

De niesreflex kan iedereen zelf testen. Draai een lange punt aan een hoek van een papieren zakdoekje, duw dat ver omhoog in een neusgat tot het daarboven gaat kriebelen. Beweeg subtiel heen en weer. Onontkoombaar volgt er een nies. Zinloos en toch onvermijdbaar. Ga door met die zakdoekpunt en ervaar dat ook veel kenmerken van een verkoudheid ontstaan: tranende ogen, opgezette slijmvliezen.

Het opwekken van de hoestreflex is lastiger. Er is stof of een prikkelend gas voor nodig. Tot zover deze zeer korte snelcursus niezen en hoesten.

2 Eén keer niezen is genoegDe andere cursusdelen gaan over niet-niezen en niet-hoesten. Over het onderdrukken en over effectvermindering, want veel mensen vinden hoesten en niezen vervelend. Wegens lichamelijk ongemak. Ongewenst urineverlies bijvoorbeeld. Of omdat omstanders het storend vinden. Of vies.

De nies onderdrukken is moeilijk, het is immers een reflex. En bovendien heeft hij vaak nut. Niezen, en ook hoesten, klaart de luchtwegen. Slijm wordt met kracht naar buiten geworpen, zodat de lucht weer even vrij naar de longen kan. Zo’n ‘productieve’ hoest of nies kan enorm opluchten.

Waar iets tegen valt te doen, is het geluidsvolume van de nies. Veel mensen maken geluid met hun stembanden tijdens het niezen. Een hoge gierende uithaal klinkt er, of een lage blaf. Wie dat van jongs af aan doet, komt daar moeilijk vanaf. Maar wie wil, kan het afleren. Het is in ieder geval onfunctioneel. Zonder stemgeluid is de nies zelfs te reduceren tot een nuffig snifje.

Dan de herhaalnies. Die is bijna altijd vermijdbaar. Veel mensen laten het niet bij één nies. Zij produceren standaard drie en vaak wel meer niezen. Maar zakdoek bij de hand houden en direct na de eerste nies snuiten – dat is vaak afdoende.

3 Stop met de gewoontehoestHoest onderdrukken is gecompliceerder. Veel hoest is gewoontehoest en geen onontkoombare reflexhoest. Niet-productieve hoest, noemt de dokter het. En een hoest waarbij geen slijm omhoog komt, is – strikt genomen – een overbodige hoest.

Natuurlijk, prikkelhoest en droge hoest bestaan. Zo’n vicieuze cirkel van in stand gehouden hoesten moet je zo snel mogelijk doorbreken. Wie niet verkouden is, hoeft maar tweemaal per uur even te kuchen, om wat luchtwegslijm te verwijderen. De niet-productieve hoest, het zenuwkuchje en de rokershoest: probeer ervan af te komen. Stop toch met roken! De vraag is hoeveel van de ergerlijke concertzaalhoest eigenlijk onontkoombare hoest is.

4 Vang alle vocht opHet laatste cursusdeel: de kwade hoest en de vieze nies. Tientallen luchtweg-virussen zijn gespecialiseerd om zichzelf op rondgesproeide snot- en slijmdeeltjes te verspreiden. Ze groeien in de slijmvliescellen van onze luchtwegen en stimuleren de slijmproductie. Met miljoenen tegelijk barsten ze uit geïnfecteerde cellen. En bij iedere hoest, en zeker bij een flinke nies, maar ook als we de plofmedeklinkers t en p uitspreken, verlaten ze in vochtdruppeltjes onze neus en mond.

Wat daartegen te doen – in eigen en andermans belang?

Het bekende recept: nies of hoest in een zakdoek, in je mouw, of in je hand en was die daarna. Er zijn virussen die het liefst via die kleine vochtdruppels naar andere kelen reizen. Influenza (griepvirus) doet het graag zo. Er zijn verkoudheidsvirussen die het lang op tafelbladen, deurklinken en kranen uithouden. Ze komen daar door druppelneerslag en via handen. Niet alleen via de handen waarin is geniest en gehoest, maar ook via de vinger die achteloos langs een verkouden neus, of droge lippen strijkt, omdat het daar een beetje kriebelt. De snelste les is: vang alle vocht op die neus en keel uitvliegen.

De rubriek ‘Snelcursus’ biedt hulp bij alledaagse bezigheden en problemen.