Griekenland zet wanbetalers te kijk op internet

De fiscus publiceert een lijst van mensen met de hoogste belastingschulden. Het is bedoeld als teken van een nieuwe wind. Maar veel Grieken blijven sceptisch.

Volkszanger Tolis Voskopoulos heeft op 71-jarige leeftijd weer eens een hoge notering. Hij staat met 515.092 euro schuld in het overzicht van wanbetalers dat het Grieks ministerie van Financiën afgelopen weekeinde online zette. Alleen individuen die de staat meer dan 150.000 euro schuldig zijn staan erop. Het zijn er 4.151.

Grasduinen in het overzicht is even leuk, maar het kost Grieken – wijs geworden door twee jaar aanhoudende verhalen over crisis en belastingontduiking – moeite niet sceptisch te reageren op de publicatie. Het wantrouwen in de eigen overheid is groot. Is de belastingschuld van Voskopoulos dan nog steeds een probleem? Vorig jaar leidde die schuld, toen nog 5,5 miljoen, al tot ophef. Zijn vrouw Angela Gkerekou was onderminister van Toerisme en moest erdoor aftreden.

Samen zijn de ruim vierduizend mensen op de lijst de staat maar liefst 14,8 miljard euro schuldig. Het zou genoeg zijn om de rap naderende schuldaflossing van 14,5 miljard euro, op 20 maart, te doen. Maar de Grieken weten dat de kans dat dit geld ooit allemaal wordt verhaald, nihil is.

Op de lijst staan bovendien de namen van personen die een openstaande boete hebben, dat zijn niet noodzakelijkerwijs ook de grootste belastingontduikers. Op nummer één staat bijvoorbeeld boekhouder Nikos Kasimatis met een openstaand bedrag van 952 miljoen euro. Kasimatis zit al zes jaar vast wegens het schrijven van vervalste facturen en btw-fraude. Intussen groeit zijn schuld door de rente en boetes die er bovenop komen.

De timing van de publicatie voedt het cynisme nog meer: net nu de kritische trojka van inspecteurs van de EU, het IMF en de ECB weer langs de ministeries trekt en opnieuw ontevreden is over de manier waarop die hun huiswerk doen. Is dit niet een poging te laten zien dat er wel degelijk wordt gewerkt?

Of is het een afleidingsmanoeuvre, nu Griekse journalisten al dagenlang druk zijn met berichten over een opgerolde maffiabende in Thessaloniki, de tweede stad van het land. Die zaak zou schadelijk kunnen zijn voor minister van Financiën Evangelos Venizelos, omdat hij een deel van de betrokkenen persoonlijk zou kennen.

In Griekenland gaat iedereen er van uit dat Venizelos in de race is voor de opvolging van George Papandreou als leider van partij Pasok. Een schandaal komt hem slecht uit.

Het maffianetwerk werd vlak voor het weekeinde door de politie ontmanteld en is vooral zo spraakmakend, omdat de criminelen die jarenlang lokale ondernemers afpersten, tegelijk notabelen van de stad waren en boven verdenking verheven.

Een van de kopstukken was bijvoorbeeld een leidinggevende bij de SDOE, de Griekse fiscale opsporingsdienst. De dienst speelt een hoofdrol in de jacht op belastingontduikers. Daarnaast een prominente journalist van de publieke omroep, een arts, verscheidene bankiers, advocaten en politieagenten.

De Bende van Thessaloniki, waarvan nu meer dan vijftig vermoedelijke leden zijn gearresteerd, begon ruim tien jaar geleden met het verstrekken van leningen tegen 5 tot 10 procent rente per maand en het verkopen van ‘bescherming’ aan kleine zakenlui. Vanaf 2009 floreerden de zaken, doordat Griekse banken geen krediet meer verstrekten.

Vorig jaar pleegde een restauranthouder uit Thessaloniki zelfmoord met achterlating van een brief vol details over de manier waarop hij werd afgeperst. En mogelijk is de staatsloterij erbij betrokken, omdat sommigen verdachten probeerden hun hoge banksaldo’s te verklaren uit loterijwinsten.

Dit verhaal bevestigt waar een groot deel van de Grieken van overtuigd is: de scheidslijn tussen onder en bovenwereld is flinterdun. Net zo kwaad als op de wanbetalers op de nu gepubliceerde lijst, zijn ze op de belastingdienst, die de openstaande aanslagen in het verleden zo hoog heeft laten oplopen dat de vorderingen nu onrealistisch hoog zijn. Een deel van de zondaars zit allang vast, is failliet, dood, of heeft het geld naar het buitenland gesluisd. De lijst is daarmee ook een openbaar brevet van onvermogen, een schuldbekentenis van een falende overheid.

Minister Venizelos wijst iedere suggestie van doelbewuste timing van de hand. Hij zegt bovendien dat de arrestaties in Thessaloniki het zelfreinigend vermogen van de financiële opsporingsdienst laten zien. „Het belangrijke is dat de SDOE zichzelf gezuiverd heeft en samen met de politie, een uitstekend succes heeft weten te boeken.”

De arrestaties en publicatie van de namen zouden preventief kunnen werken. De dreiging met publicatie heeft er de afgelopen maanden volgens het ministerie van Financiën toe geleid dat een deel van de wanbetalers een betalingsregeling met de overheid heeft getroffen, waarna hun namen zijn geschrapt.

In september werd een vergelijkbare lijst openbaar gemaakt, maar dan met de namen van bedrijven die de schatkist veel schuldig zijn. Daarop is een aantal spectaculaire arrestaties van prominente zakenlieden gevolgd en zijn rechtszaken gestart.

Aan de financiële balans verandert het nog weinig. Het aantal juridische mogelijkheden om betaling tot in oneindigheid uit te stellen, blijkt gigantisch en is een indicatie voor de dringende noodzaak tot justitiële hervormingen. Na lang uitstel kiest ook de overheid eieren voor haar geld en wil zij praten over herstructurering of het afkopen van de schuld, zo weten de betrokken ondernemers en hun advocaten. De directeuren betaalden een borgsom en waren – meestal na een of twee dagen – weer op vrije voeten.