Carmiggelt verdween, dus nu volgt Beatrix

Na koperdiefstal trekt nu bronsroof de aandacht: een monument, een beeld van auteur Carmiggelt. Rheden heeft een beeld van Beatrix nu maar opgeslagen.

In brons gegoten zat Simon Carmiggelt al meer dan twaalf jaar met zijn vrouw Tiny op een bankje tegenover het gemeentehuis in De Steeg, gemeente Rheden. Totdat een bronsdief afgelopen weekend het standbeeld onder de voeten afzaagde en meenam. Nu rest een leeg bankje, met twee verkleurde afdrukken. Een paar dagen eerder werd ook al een groot bronzen paard gestolen uit het plaatsje Dieren in dezelfde, Gelderse gemeente. Rheden besloot daarop alle bronzen beelden „te ontmantelen en veilig in een opslag te zetten”.

Er zijn de afgelopen tijd opvallend veel bronsdiefstallen. Naast de twee roven in Rheden werd afgelopen weekeinde ook een bronzen oorlogsmonument in Westerbork gesloopt (in het dorp, niet het herinneringscentrum zelf). Brons, terwijl afgelopen jaren juist de diefstal van koper het probleem leek te zijn. Koperdiefstal kost spoorbeheerder ProRail bijvoorbeeld circa dertien miljoen euro per jaar. Het levert de Nederlandse Spoorwegen jaarlijks zo’n 170 uur vertraging op.

Is brons het nieuwe koper?

Directeur Hans Koning van de Metaal Recycling Federatie (MRF) denkt dat het toeval is dat er nu bronzen beelden worden gestolen. Koper is nog altijd meer waard. Een kilo koper levert bij de oudijzerboer circa 4,50 euro op. Voor een kilo brons krijg je ongeveer 3,50 euro. Die prijzen lagen een jaar geleden voor beide metalen nog bijna een euro per kilo hoger. Bovendien is er in Nederland meer koper te vinden dan brons. Koning: „Koper wordt veel meer gebruikt in praktische toepassingen. Regenpijpen, kabels en dergelijke. Dat komt doordat het goed geleidt. Brons zie je vrijwel alleen in beeldwerken, ornamenten en kunst.” ProRail heeft dan ook geen last van bronsdiefstal – de legering van koper en tin wordt bij de spoorwegen helemaal niet gebruikt.

De Landelijke Organisatie voor Begraafplaatsen (LOB) is wel voortdurend slachtoffer van bronsdiefstal. Secretaris Albert van der Laan zegt dat op graven meer brons dan koper te vinden is. „Denk aan een bronzen vogeltje op een grafsteen. En het is ook nog eens eenvoudig te stelen”, zegt Van der Laan. „Voor die dieven is het secondenwerk. Ze klimmen over het hek, slijpen het brons van het graf en zijn weer weg. Dat is bijna niet te controleren.” Soms wordt bronsdiefstal op graven pas laat ontdekt. Als de nabestaanden het verminkte graf aantreffen, levert dat „ontzettend moeilijke situaties” op. Van der Laan: „Soms komen nabestaanden helemaal overspannen bij ons binnen. We kunnen niets doen, alleen aandringen op sociale controle op de begraafplaatsen.”

Vorig jaar sloten het ministerie van Veiligheid en Justitie, ProRail, de MRF, de Raad van Korpschefs en het Openbaar Ministerie het ‘Convenant Actie Koperslag.’ De tien actiepunten erin zijn bedoeld om diefstal van koper en andere metalen te bestrijden. De belangrijkste is een identificatie- en registratieplicht voor mensen die metalen verkopen aan de oudijzerboer. In oktober 2012 moeten alle actiepunten zijn doorgevoerd bij alle oudijzerboeren in Nederland.

Volgens Hans Koning van de Metaal Recycling Federatie zijn het goede maatregelen om koperdiefstal te bestrijden. Maar bij brons ligt het anders, denkt hij. Doordat het om herkenbare beelden gaat, zoals dat van het echtpaar Carmiggelt, zal geen enkele Nederlandse oudijzerboer ze aannemen. De dieven hebben dan twee opties: het beeld slopen of in het buitenland verkopen. Dat laatste is volgens Koning wat met brons vaak gebeurt. Een registratie- en identificatieplicht helpt dan niet.

In Rheden haalt de gemeente de bronzen beelden uit het zicht. ‘Beatrix op de fiets’ werd al weggehaald uit het Posbankpaviljoen, het Joods monument verdween uit Ellecom, en in Velp-Noord haalde de gemeente de bronzen klok uit een oorlogsmonument.

„Helaas”, zegt een woordvoerder van Rheden. „We kunnen de beelden beter zelf weghalen, want anders worden ze allemaal gestolen.”