Vooral de voorzitter laat zich zien

Twee grote middenpartijen, CDA en PvdA, congresseerden dit weekend en allebei probeerden ze de koers voor de toekomst te schetsen. De toon werd vooral gezet door partijvoorzitters Ruth Peetoom en Hans Spekman.

Ze zei het drie keer opdat maar duidelijk zou zijn waar Ruth Peetoom als nieuwe CDA-voorzitter mee bezig is. „Er is geen verbod op nadenken.”

Hans Spekman, de nieuwe PvdA-voorzitter, zei het zo: „Wij moeten weer de eerste partij zijn die weet wat er niet deugt in dit land.”

Twee grote middenpartijen, decennialang aan de macht, maken een ongebruikelijke fase door. Ze staan er allebei ongekend slecht voor, hebben een te weinig zichtbare of zelfs helemaal geen partijleider, en de partijvoorzitters laten zich zien.

Ze maken van het moment gebruik hun partij ingrijpend te veranderen.

Een partijvoorzitter gaat in de Nederlandse politiek vooral over organisatorische zaken. De ledenadministratie. De organisatie van bijeenkomsten. De voordracht van kandidaat-politici bij verkiezingen.

Voor Peetoom en Spekman is dat slechts de basis, zij gaan stukken verder dan dat. Peetoom heeft drie hervormingscommissies ingesteld, waarvan een zelfs de nieuwe partijkoers voor het komende decennium vaststelt. Ook begint ze een permanente programmacommissie, zodat het CDA op elk moment verkiezingen aan zou kunnen.

Spekman verplaatst op zijn beurt het hoofdkantoor van de partij van de Amsterdamse Herengracht naar een rauwe wijk, wil meer lokale ‘ombudsteams’ om dichter bij de leden te komen en wil lijsttrekkers laten kiezen met behulp van „primaries”, lokale voorverkiezingen. Hierin kunnen ook niet-leden, tegen een kleine vergoeding en na het tekenen van een verklaring van sympathie voor de PvdA, een stem uitbrengen op de lijsttrekker. Spekman daarover: „We moeten niet alleen op de leden vertrouwen, maar ook anderen erbij betrekken.”

Ook Peetoom is niet bang voor niet-leden. De komende maanden trekken de commissieleden die de nieuwe partijlijn hebben uitgezet door het land, de zaaltjes in. Iedere CDA’er is gevraagd ten minste één niet-lid mee te nemen. Niet om alleen maar te kijken, maar om mee te praten. Veel makkelijker kan het voor buitenstaanders niet zijn om deze partijen te veranderen.

Peetoom, die wat linkser is dan het CDA in het kabinet, werd door 61 procent van de CDA-leden gekozen, Spekman kreeg zelfs 82 procent van de stemmen. Beide voorzitters voelen zich daarmee gesteund door hun achterban, die ingrepen verwacht. „Onze kiezers”, zo sprak Peetoom dit weekend op een ingelast congres over de nieuwe partij, „bleven weg omdat ze niet meer konden begrijpen waar het CDA voor stond”. Dat wil Peetoom graag veranderen – en niemand die haar tegenhoudt. Ze waardeert een financieel beleid dat „betrouwbaar en solide” is, ze ziet minder vroegtijdige schoolverlaters en wil „dat we ondernemers steunen. Niet met geld, maar met ruimte om te ondernemen.” En oh ja, het politieke debat ziet zij het liefst „rustig, principieel en beschaafd”.

Haar collega bij de PvdA, Spekman, aarzelt niet om de aandacht op te eisen op het moment dat Cohen het kabinet – voor de derde keer in een half jaar – de wacht aanzegt. „De PvdA is gewoon links, laten we daar nou niet ingewikkeld over doen.”

Waar Spekman op gymschoenen over het podium liep, en voor zijn vuist weg sprak, stond Cohen, zoals te doen gebruikelijk, achter het katheder zijn voorbereide speech voor te lezen. Hij maakte zelf een grapje over zijn leesbril.

Peetoom vormt al net zo’n veelzeggend contrast met ‘haar’ Maxime Verhagen. Want hoe meer het congres de dag van Ruth Peetoom in haar kleurige jurk werd, des te minder werd het de dag van Maxime Verhagen. De afgelopen vier congressen hield hij de belangrijke toespraken, nu zei hij niks en pas tegen het einde was hij welkom op het podium. Waarop de energieke Peetoom alweer het podium af sprong, het warme mensenbad in.

Ze vallen goed bij de harde kern, deze voorzitters. Niet onlogisch, omdat hun afkomst de wortels van de partij laat zien. Peetoom was predikante. En volkser dan Spekman krijg je ze niet. De PvdA, zegt Spekman bijvoorbeeld duidelijk, mag niet meer zeggen dat ze ergens niet over gaat. „Ik wil een eind aan machteloze politiek. Nooit meer mag een PvdA’er zeggen: daar ga ik niet over. Wij zijn een politieke partij. Wij gaan er wel over. Altijd!”

En dat geldt vanaf nu ook voor de partijvoorzitters.

In het nieuws: pagina 6 en 7

CDA-voorzitter Ruth Peetoom:

„We moeten voortdurend scherp blijven op nieuwe problemen en onze antwoorden daarop. Dat is er in het verleden wel eens bij in geschoten.”

PvdA-voorzitter Hans Spekman:

„De PvdA is gewoon links, laten we daar nou niet ingewikkeld over doen. Wij moeten weer de eerste partij zijn die weet wat er niet deugt in dit land.”