Turkse tijger is beter af buiten Europa

Dirk Rochtus: Turbulent Turkije. Europese of Aziatische Tijger. Pelckmans, 188 blz. €18,50

Je zal de vraag maar moeten beantwoorden. Waar hoort Turkije thuis: in Europa of in Azië? Zijn de pogingen van de Turkse regering om de banden aan te halen met de Arabisch sprekende gebieden in het voormalige Ottomaanse Rijk een bewijs dat men niet langer bij de Europese Unie thuis wil horen? De Turken komen er zelf soms ook niet meer uit. Voor een land dat een eeuw lang heeft gepoogd te doen zoals de Europeanen, is het Midden-Oosten een angstig alternatief.

Zoals een burgemeester van de regerende Ak-partij zich ooit liet ontvallen: „Ze vroegen ons onze baarden af te scheren voor Europa en dat deden we. Nu proberen ze ons de moerassen van het Midden-Oosten in te jagen. Ik kan niet aanvaarden dat we ons al die inspanningen voor Europa voor niets getroost hebben.”

Het citaat staat opgetekend in het boek Turbulent Turkije van de Belgische docent internationale politiek Dirk Rochtus. Hij ontmoette die burgemeester niet zelf, maar vond het citaat in een rapport van de International Crisis Group. Rochtus doet niet aan sfeerbeschrijvingen of eigen onderzoek. Hij pluist andere boeken en kranten uit op zoek naar het antwoord op de vraag of dit turbulente Turkije een „Europese of Aziatische Tijger” is.

Rochtus beschrijft de Kulturkampf die nu in Turkije gaande is tussen de oude seculiere elite en de vrome middenklasse, die wordt vertegenwoordigd door de conservatieve Ak-partij die in 2002 aan de macht kwam. In die strijd om de ziel van Turkije staat volgens Rochtus het grote project op het spel van Atatürk, die van Turkije een moderne natie wilde maken waarin voor religie geen rol in het officiële leven was weggelegd. De AKP vergelijkt zichzelf vaak met de christen-democraten in Nederland of Duitsland. Die vergelijking gaat volgens Rochtus mank omdat volgens hem in de islam religie meer is dan een privézaak. Een partij die zichzelf moslimdemocratisch noemt, wil dat religie het leven van de mensen stuurt, waarschuwt hij. Het morele klimaat in Turkije wordt ijzig. De premier moedigt ouders aan tenminste drie kinderen te krijgen. De toegang tot websites met dubbelzinnige namen worden geblokkeerd. Een zoenend stelletje wordt uit de bus gejaagd.

De schrijver waarschuwt de EU voor Turkije. „Eenmaal een staat lid is geworden van de EU, valt het tij niet meer te keren.” Zoals Hongarije na toetreding een strikte mediawet aannam en een reactionaire grondwet.

Turkije zou er volgens Rochtus beter aan doen om toetreding tot de EU te vergeten en aansluiting te zoeken in het Midden-Oosten en Centraal Azië. De EU zou de Turkse tijgerstaat enkel kooien. In dit saai geschreven boek verschaft de schrijver niet meer inzicht dan de 15 boeken die hij opsomt in zijn literatuurlijst. Maar voor wie voor zijn reis naar Turkije snel wil worden bijgepraat over de recente geschiedenis, is het een handig overzicht.