Met dank aan zijn woede

Gedreven door razernij over de hetze tegen hem, wist de Republikein Newt Gingrich in South Carolina zijn rivaal te verpulveren

Correspondent Verenigde Staten

Charleston. Newt Gingrich is al weken op oorlogspad. De winnaar van de voorverkiezingen in South Carolina behaalde drie weken geleden een dramatisch slecht resultaat in de eerste voorronde, in Iowa. Hij had het daar goed kunnen doen, de staat ligt hem, maar een ongekend harde campagne tegen Gingrich leidde zijn val in. De campagne werd geleid door een organisatie die gelieerd is aan Mitt Romney, zijn belangrijkste tegenstander. Gingrich was razend over de hetze tegen hem. Hij beloofde Romney in iedere staat het leven zuur te maken. Gingrich-kenners wisten: dit wordt een bloedbad.

In South Carolina versloeg Gingrich zijn rivaal niet. Hij verpulverde hem. Romney liep een week geleden nog ruim voor op Gingrich in alle peilingen, maar een plotselinge ommezwaai in de stemming keerde zich tegen de topfavoriet. South Carolina kiest al sinds 1980 de uiteindelijke Republikeinse kandidaat, wat de nederlaag voor Romney – die zich presenteert als de onvermijdelijke keuze – alleen maar pijnlijker maakt.

Gingrich (68) wordt gedreven door een sterk gevoel dat hem onrecht wordt aangedaan. Zaterdagavond, toen hij in Columbia zijn overwinning op Romney vierde voor uitgelaten aanhangers, was hij plotseling hoffelijk voor zijn tegenstander. Hij prees Romney, hij doet immers ook maar zijn best, en de rancune leek weg. Maar het is juist de woede, authentiek en overduidelijk zichtbaar achter het masker van de koele historicus, die hem zo geliefd maakte in South Carolina. „Gingrich heeft klappen in het leven gekregen, maar heeft gevochten”, zegt kiezer Todd Brown, uit het westen van de staat. Juist daar, in het conservatieve, evangelisch-christelijke westen, heeft Gingrich de basis voor zijn succes gelegd. „Ik zoek iemand die kan vechten tegen Obama, tegen de media en tegen het Republikeinse establishment. Gingrich is zo’n man, een vechter als wij.”

Net als in Iowa leek South Carolina voortijdig bedorven te worden. Televisiezender ABC ging graven in Gingrich’ roerige liefdesleven, en zond twee dagen voor de voorverkiezingen een interview uit met zijn tweede vrouw. Zij vertelde dat Gingrich een affaire kreeg met Callista, nu zijn echtgenote, maar niet van haar wilde scheiden omdat hij „een open huwelijk wilde”. Dit zou bij iedere politicus dodelijk zijn, zeker in een behoudende staat als South Carolina, maar Gingrich is geen gewone politicus. Tijdens een televisiedebat op CNN draaide hij de beschuldiging om en fulmineerde hij tegen de „media-elite”, die zich „verachtelijk, destructief, vijandig en negatief” gedroeg. Dit gevoel raakte een snaar bij Republikeinse kiezers, en Gingrich kreeg een staande ovatie. Juist onder zogeheten value voters, kiezers die hun keuze bepalen op basis van familiewaarden, was Gingrich dé winnaar.

Gingrich, in de jaren negentig voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, slaagde erin van zijn zwakte zijn succes te maken. In zijn tijd in Washington was hij de plaaggeest van president Clinton. Zijn activistische houding legde de grondslag voor de ideeën van de Tea Party, nu invloedrijk in de partij. Toen hij in 1998 vergeefs probeerde Clinton af te zetten en keihard door de kiezer werd afgestraft, trad hij af. Hij verdiende veel geld met advieswerk en schreef geschiedenisboeken. Vorig jaar stelde hij zich kandidaat voor het presidentschap, maar niet veel mensen namen dat serieus. Buiten het conservatieve deel van de Republikeinse partij roept hij weinig enthousiasme op.

Vorige week zei Gingrich spijt te hebben dat hij niet meteen „met grote ideeën, grote oplossingen en een goede internetcampagne” was begonnen. Maar de rollen die hij speelt, afwisselend het historisch geweten van de partij en de pitbull die de elite hard kan bijten, spreken een groot deel van de Republikeinse kiezers aan. Zijn programma is minder belangrijk. Hij wil het rechtsysteem moderniseren, of eigenlijk aanpassen aan de bedoelingen van de ‘founding fathers’. Gingrich is geen planner of organisator, geeft hij toe, en hij maakt als praktisch bankroete eenling nog steeds weinig kans tegen de campagnemachine van Romney.

Maar hij kan zijn rivaal wel pijn doen.