De 'yoghurtkoning' vliegtvergeefs

Zijn land kwam hij niet in, maar als pr-stunt was het een succes: de ex-leider van Madagascar, Marc Ravalomanana, probeerde zaterdag naar huis te vliegen

Correspondent Zuidelijk Afrika

Johannesburg. Zaterdagochtend om acht uur meldt Marc Ravalomanana, ex-president van Madagascar, zich bij de incheckbalies van het vliegveld van Johannesburg. „Dit is het moment waarop ik drie jaar gewacht heb. Eindelijk terug naar mijn land”, stamelt hij mediageniek tegen het verzamelde journaille. Om vijf uur ’s middags verlaat hij het vliegveld van Johannesburg. Weer niet gelukt. „Ik ben diep teleurgesteld.”

Marc Ravalomanana werd in 2002 verkozen tot president van Madagascar, maar drie geleden dwongen muitende soldaten hem tot aftreden. De soldaten vervingen de ‘yoghurtkoning’ – de steenrijke Ravalomanana ontwikkelde zich van fietsend yoghurtverkoper tot zuivelmonopolist – door de ‘diskjockey’: Andry Rajoelina, ex-dj en met 34 jaar destijds volgens de grondwet eigenlijk te jong voor het hoogste ambt. De economie van het land zakte in elkaar en Ravalomanana vluchtte naar Zuid-Afrika.

Vanuit Zuid-Afrika broedt hij sindsdien op een terugkeer . Met veel aplomb kondigde hij een jaar geleden voor het eerst zijn vertrek aan. Toen liep het al mis bij de incheckbalie: het regime van de diskjockey had een zogenaamd ‘Notice to Airmen’ uitgevaardigd: een bericht aan de luchtvaartmaatschappij dat passagier Marc Ravalomanana en zijn gevolg niet mochten vliegen „om de vrede te bewaren en iedere mogelijke confrontatie onder de bevolking te voorkomen”. Eind 2011 werd de waarschuwing ingetrokken: Ravalomanana mocht weer aan boord.

Tijdens een persconferentie in een zaaltje van een sjiek pr-bureau dat zich specialist noemt in ‘reputatiemanagement’ wapperde Ravalomanana afgelopen vrijdag verschillende keren met mapjes vliegtickets. Deze keer kon echt niets meer mislopen: om 10 uur zou hij met een reguliere lijnvlucht opstijgen, om 14 uur zou hij landen in hoofdstad Antananarivo.

„We hebben een jaar lang onderhandeld en in de afspraken staat duidelijk dat alle ballingen, inclusief president Marc Ravalomanana, onvoorwaardelijk mogen terugkeren”, zei de ex-president vrijdag zelfverzekerd in een gesprek met deze krant. „Het huidige regime heeft de afspraken ondertekend en de [regionale organisatie] SADC en de Afrikaanse Unie staan achter me.”

Ravalomanana hoopte op een glorieus onthaal en kondigde aan zich kandidaat te stellen bij later dit jaar geplande verkiezingen. „Het volk van Madagascar smeekt om mijn terugkeer en herstel van de democratie.”

In het compacte vliegtuig krijgt de gevallen leider zaterdagochtend stoel 1F toegewezen. Hij wil bij het raampje zitten. Maar net als tien kilometer lager in de Indische Oceaan de eilandstaat ter grootte van Frankrijk opdoemt, maakt het toestel een draai van 360 graden. De Zuid-Afrikaanse piloot door de intercom: „Dames en heren, hier de cockpit. We hebben rechtsomkeert gemaakt”, noteren meegereisde Franse verslaggevers. „We hebben zojuist gehoord dat het vliegveld de komende vijf tot zes uur gesloten zal zijn en helaas hebben we niet genoeg brandstof, dus we vliegen terug naar Johannesburg.”

Op het laatste moment heeft Rajoelina alle vliegvelden van Madagascar laten sluiten. Het plannetje van Ravalomanana is mislukt. Niet alleen hij, maar ook enkele tientallen nietsvermoedende vakantiegangers moeten terug. In Antananarivo staan volgens waarnemers duizenden mensen vergeefs langs de route voor het glorieuze onthaal. „Minstens een miljoen” zelfs, weet een woordvoerder van Ravalomanana. Uit protest tegen de „schandalige behandeling” schort Ravalomanana’s partij Tiako-i-Madagasikara (‘Ik hou van Madagascar’) deelname aan de zwaarbevochten interim-regering op.

Als het toestel vier uur na take-off weer in Johannesburg landt, weigert de ex-president van boord te gaan. Hij zegt niet te weten waar hij heen moet, en eist veiligheidsgaranties. President Zuma zelf moet eraan te pas komen om hem stoel 1F uit te praten.

Zuid-Afrikaanse overheidsfunctionarissen zijn ontstemd: zij noemen de Ravalomana’s actie volgens zondagskrant City Press een „stunt”. Aan de vooravond van de jaarlijkse top van de Afrikaanse Unie, volgende week in Addis Abeba, probeerde hij de politieke crisis in Madagascar weer terug te brengen op de agenda. Dat lijkt gelukt.