brief uit Belgrado

Momcilo Pantelic, correspondent in New York van het Servische dagblad Politika, vergelijkt de EU met het desintegrerende Joegoslavië.

„In veel opzichten begint de Europese Unie op het Joegoslavië van Tito te lijken. Een voorbeeld: terwijl de EU haar best doet om vanuit de kernlanden de greep op de periferie te verstevigen, vormen allerlei nationalistische ressentimenten en toenemende tegenstellingen tussen lidstaten steeds meer een bedreiging voor de fundamenten van de EU.

Eenzelfde sfeer heerste in Joegoslavië in de bloeitijd tussen 1981 en 1986, toen het land niet ver verwijderd was van aansluiting bij de toenmalige Europese Economische Gemeenschap. Er zijn meer parallellen. Berlijn en Parijs stellen zich ondanks hun verschillen van inzicht op als voorvechters van de Unie, net als Belgrado en Zagreb in het toenmalige Joegoslavië. Verder is er binnen de EU heibel tussen de financieel voorzichtige landen en de geld verspillende landen, en tussen meer en minder ontwikkelde lidstaten.

Dit alles lijkt sterk op de processen die hebben geleid tot het uiteenvallen van Joegoslavië. Het concept van een Europa van twee (of meer) snelheden roept herinneringen op aan het destijds heersende idee om van de Joegoslavische federatie een ‘asymmetrische confederatie’ te maken. En de formule ‘eenheid en broederschap van de Joegoslavische volkeren’ doet denken aan het door Brussel bepleite principe dat het gemeenschappelijk belang sterker moet zijn dan de onderlinge animositeit en meningsverschillen.

Nog een parallel: de aantasting van democratische waarden. In het voormalige Joegoslavië werden leiders, vanwege het eenpartijstelsel, niet rechtstreeks gekozen. Dat geldt eveneens voor hoge EU-functionarissen, ondanks het feit dat de lidstaten een meerpartijenstelsel hebben. En niet te vergeten: net als de EU was Joegoslavië, ondanks alle interne tegengestelde belangen, gebaseerd op grootse idealen. Samenwerking, vriendschap, een voor collectieve vooruitgang onontbeerlijke vergevingsgezindheid, het naast elkaar bestaan van culturen. Maar de principes van unanimiteit en consensus hebben geleid tot de huidige crisis in het besluitvormingsproces en hebben daarmee de doelmatigheid van de EU aangetast, net als vroeger in Joegoslavië het geval was. Geen van beide instituties is erin geslaagd een goed compromis te vinden tussen kern en periferie, nationalisme en internationalisme, binnenlandse politiek en gemeenschappelijk politiek beleid, schuldenlast en groei. Het uiteenvallen van Joegoslavië was grotendeels te wijten aan deze disbalans. De EU doet dan ook enorm haar best om het Balkanscenario te vermijden. Ik geloof niet dat de EU eenzelfde lot zal ondergaan als Joegoslavië, want oorlog is in Europa ondenkbaar. Zelfs diegenen die hopen dat het Europese avontuur zal mislukken, hechten sterk aan de verworvenheden van de EU, zoals een uniek evenwicht tussen marktmechanismen en het sociaal contract. Uiteindelijk willen Serviërs zich maar wat graag bij de EU aansluiten, hoe traag het proces ook verloopt.

Uit tijdschrift 360, een selectie uit de internationale pers (360mag.nl)