Vier Grote Ontdekkingen

De lijst van ontdekkingen uit het oude China is heel erg lang. Thee, lak, rijstbouw, gietijzeren ploegen, eetstokjes, vliegers, watersluizen, porselein... Maar vier zijn het belangrijkst.

“Drie dingen hebben alles veranderd: de boekdrukkunst, buskruit en het kompas.” Dat zei vierhonderd jaar geleden de bekende Engelse filosoof Francis Bacon. Met een kompas kun je de wereld rondvaren zonder te verdwalen, bedoelde hij. Dankzij de boekdrukkunst kun je heel veel mensen laten meelezen over je avonturen, nieuwe landen en grote ontdekkingen. En dankzij buskruit kun je vijanden bestrijden die je onderweg tegenkomt.

Francis Bacon had vast gelijk want van al dat reizen leerden mensen ontzettend veel. Dat zorgde weer voor nieuwe ontdekkingen en maakt hen machtig en rijk, vooral in Europa. En over dat werelddeel had Bacon het.

Maar eigenlijk waren het buskruit, het kompas en de boekdrukkunst ergens anders al veel eerder ontdekt: in China. Samen met de vondst van het papier heten ze daar de ‘Vier Grote Ontdekkingen’.

Papier gebruikten Chinezen al in de derde eeuw om op te schrijven, in plaats van zijde of bamboe. Het oudste gedrukte Chinese boek, de Diamantsoetra, is al 1.150 jaar oud. De eerste goed werkende kompassen, ook voor op zee, waren er in China sinds de elfde eeuw. En het buskruit? Dat werd in China al in 850 beschreven: “Sommige mensen hebben zwavel, realgaar (een kristal) en salpeter verwarmd met honing; dat gaf rook en vlammen die hun handen en gezichten verbrandden, en zelfs het huis waarin zij werkten.” Oeps.

Maar waarom hebben de Chinezen dan niet de wereld veroverd? Misschien ligt het antwoord in de zestiende eeuw. Toen bereikten de eerste Europese reizigers China. En die ontmoeting beviel zo slecht dat de keizers van het grote Chinese rijk, de Ming-keizers, hun onderdanen het bevel gaven voortaan thuis te blijven. Ze verbrandden zelfs de halve vloot, waarmee Chinese scheepvaarders eerder tot aan Oost-Afrika voeren.

Zo trokken de Chinezen niet langer de wereld in. In plaats daarvan bouwden ze verdedigingswerken. Wie toch iets van de wereld wilde zien, verliet China meestal voorgoed.

En nu? Nu is dat weer anders. Misschien wel dankzij de Grote Ontdekkingen van deze tijd: internet, computers, vliegtuigen. Die maken het onmogelijk om je niks aan te trekken van mensen in andere landen. De volgende Grote Ontdekking – uit China, Amerika, Europa of al die streken samen – gaat meteen de wereld over.