Nieuw Nederland: 58 typen afvalbakken

Steeds duiken ze op in Nederland – uit voorraad leverbaar: twee of drie mensen die op straat staan te praten. Meestal zijn het twee vrouwen, van wie er vaak één een fiets in de hand heeft. Soms zijn het twee of drie mannen en één keer, op een foto van het Genderenplein in Hoofddorp, buigen een man en een vrouw, vermoedelijk de ouders, zich over een kind op een slee.

Een paar jaar lang fotografeerde Hans van der Meer, vooral bekend door zijn foto’s van Nederlandse en Europese voetbalvelden, voetgangersgebieden van provinciesteden als Oss, Hoofddorp en Bunnik – grote steden zijn opvallend afwezig in Nederland – uit voorraad leverbaar. Zijn fototocht door Nederland is een vervolg op de foto’s van Nederland die hij in 2004 voor NRC Handelsblad publiceerde en die werden gebundeld in Achterland. De drijfveer nu was dezelfde als toen: verbazing over de inrichting van Nederland.

Behalve mensen die even een praatje maken duiken nog meer dingen steeds weer in op in de Nederlandse winkelgebieden. Filialen van Zeeman, Intertoys, Bristol, Hema en andere Nederlandse winkelketens bijvoorbeeld. En allerlei paaltjes, bescherm-beugels, bankjes, afvalbakken en ‘afzetelementen’. Al dit straatmeubilair kent een grote variëteit, zo blijkt uit de ‘Catalogus NL’, waarmee Van der Meers fotoboek begint. De catalogus telt 48 verschillende soorten banken, 47 fietsenrekken en niet minder dan 58 afvalbakken, waaronder drie ‘entertainers’ (grote kiepbakken). Maar ze zijn, net als de 46 soorten klinkers die namen hebben als ‘herfstbont’, ‘pastorale gesmoord’ en ‘retro gaudi’, toch onmiskenbaar broers en zussen van elkaar. Hierdoor maken de Nederlandse voetgangersgebieden, ondanks de verbluffende diversiteit van stoprammen, parkeerwachters, stoepborden en wipkippen, een eenvormige indruk. Onverbiddelijk heeft de mode zijn werk gedaan: het is alsof bijna alle winkelgebieden zijn ontworpen door één bureau.

Alleen als een gebied dertig jaar of langer niet onder handen is genomen, zie je afwijkingen. Zo is de Venneperstraat in Nieuw-Vennep betegeld met grindtegels, een materiaal dat in de jaren zeventig in de mode was. Hier hebben de winkels ook nog de dikke witte dakranden van trespa die bij deze tijd horen.

Maar de Venneperstraat is een uitzondering. Nederland is tenslotte het land van de permanente vernieuwing en dus zijn de meeste winkelgebieden de laatste tien jaar drastisch op de schop genomen. Niet alleen hebben de Nederlandse straten en pleinen nieuw straatmeubilair en klinkerbestratingen gekregen, vaak ook zijn gebouwen gesloopt en opnieuw gebouwd. In Nederland – uit voorraad leverbaar is het neotraditionalisme, de belangrijkste architectuurmode van de afgelopen 25 jaar, dan ook prominent aanwezig. Overal, van het Kerkplein in Woerden tot de Nieuwe Markt in Weert en van de Torenstraat in Deurne tot het Van Genderenplein in Hoofddorp, zie je de bakstenen retro-gevels die de Nederlandse architectuur van het begin van de 21ste eeuw kenmerken.

Hans van der Meer: Nederland – uit voorraad leverbaar Y, uitgeverij, 206 blz. 39,50 euroTentoonstelling t/m 1 april in het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam.