De wijsneuzen denken: hij gaat toch weg

Bij het begin van de tweede seizoenshelft weten de spelers van PSV en Heerenveen al dat ze volgend seizoen een andere trainer krijgen. Zijn Fred Rutten en Ron Jans kwetsbaar? „Je moet als trainer sterk in je schoenen staan.”

L ame duck. Deze Engelse uitdrukking wordt vaak gebruikt voor belegen politici die aan hun laatste termijn bezig zijn. Ze zijn officieel nog in functie, maar worden niet meer serieus genomen. De buitenwacht kijkt al reikhalzend uit naar een opvolger. In de voetbalwereld is het eigenlijk niet anders. Zo is het de vraag of de vertrekkende Fred Rutten en Ron Jans de selecties van PSV en SC Heerenveen in de tweede helft van het seizoen nog naar hun hand kunnen zetten.

„Voor een trainer is een vroegtijdig vertrek nooit leuk. Dat betekent toch dat het niet goed gaat”, oordeelt oud-speler en oud-trainer Hans Kraay senior. „Aan de andere kant is het in de voetbalwereld tegenwoordig een normale gang van zaken dat een trainer wordt ontslagen. Iedereen krijgt er een keer in zijn leven mee te maken. Maar ieder geval staat op zich. Zo is het vertrek van Rutten niet te vergelijken met het ontslag van Co Adriaanse bij FC Twente.”

Het krediet van Rutten en Jans was eigenlijk aan het einde van het vorige seizoen al op. Rutten wist PSV in zijn tweede opeenvolgende jaar naar het kampioenschap noch de Champions League te leiden en was in Eindhoven zo goed als mislukt. Jans was als een trainer van formaat van FC Groningen naar Friesland gekomen, maar kreeg geen ‘klik’ met de talentvolle spelersgroep. SC Heerenveen eindigde op de twaalfde plaats. ADO Den Haag, Excelsior, Feyenoord, De Graafschap, NEC, FC Twente, FC Utrecht, Vitesse en VVV-Venlo begonnen met een nieuwe coach aan het seizoen, maar Rutten en Jans bleven aan bij PSV en SC Heerenveen.

De hoofdreden dat PSV en SC Heerenveen niet op zoek gingen naar een nieuwe coach was eenvoudig: beide clubs hadden het geld niet om het doorlopende contract af te kopen. In Eindhoven had de clubleiding even de hoop dat Rutten de eer aan zichzelf zou houden, maar de oud-verdediger weigerde het boetekleed aan te trekken. Heerenveen slachtofferde assistent-trainer Raymond Libregts. Een welgemikte schop tegen het zere been van Jans, die echter weigerde uit solidariteit te vertrekken.

De clubleidingen van PSV en SC Heerenveen konden niets anders doen dan het vertrouwen uitspreken in hun coaches. Maar in de loop van het seizoen werd duidelijk dat de contracten van Rutten en Jans niet verlengd zouden worden. De trainer van PSV kondigde eind december aan na dit seizoen op te stappen. Begin deze maand maakte SC Heerenveen bekend dat „in goed overleg” is besloten dat de samenwerking met Jans over een half jaar wordt stopgezet.

Leo Beenhakker, oud-trainer en voorzitter van de vereniging Coaches Betaald Voetbal (CBV), onderkent het gevaar als al zeer vroeg wordt aangekondigd dat een coach zal vertrekken. „Het is dan maar de vraag of je als trainer je autoriteit kan weten te behouden”, stelt Beenhakker. „Er zijn altijd wijsneuzen in een spelersgroep die gaan denken: hij gaat toch weg. Je moet als trainer sterk in je schoenen staan en zorgen dat de chemie tussen jou en je spelers goed blijft. Je moet voorkomen dat je selectie in twee groepen uiteen valt.”

Rutten en Jans stonden dit seizoen voor de onmogelijke opgave hun ploeg van een nieuw elan te voorzien. Rutten moest in sneltreinvaart aanwinsten als Dries Mertens, Georginio Wijnaldum, Kevin Strootman, Timothy Derijck en Przemyslaw Tyton inpassen en begon de competitie zonder centrumspits. PSV ging op de openingsdag op pijnlijke wijze met 3-1 onderuit tegen AZ. Niemand had toen voor mogelijk gehouden dat het elftal van Gertjan Verbeek zou uitgroeien tot de winterkampioen.

De seizoensstart van Jans was met een gelijkspel thuis tegen NEC en twee kansloze nederlagen tegen Ajax en FC Twente nog dramatischer. Jans moest in een paar weken tijd de wankele relatie met zijn selectie zien te herstellen. Tijdens de afstraffing van FC Twente in het Abe Lenstra Stadion scandeerden de fans al de naam van oud-trainer Foppe de Haan.

Het werd destijds voor Jans als verzachtende omstandigheid gezien dat Ajax met trainer Frank de Boer en FC Twente met de nieuwe trainer Co Adriaanse als grote titelfavorieten aan het seizoen waren begonnen. Adriaanse is intussen vervangen door ‘kampioenenmaker’ Steven McClaren. „Voor Adriaanse was het uiterst pijnlijk dat het na een half jaar voorbij was”, stelt Kraay senior. „Hij zou niet passen bij de sfeer van FC Twente, werd er gezegd. Maar goed, je kunt er beter mee ophouden dan doorgaan als je vreest dat het alleen doormodderen wordt. Bij PSV en Heerenveen is dat anders. Tussen Rutten en de spelersgroep lijkt me niets mis. Daar is nog wel een bepaalde harmonie aanwezig. Jans is een beschaafde man en Heerenveen een beschaafde club. Zijn aangekondigde vertrek zal het team niet schaden.”

Rutten en Jans richtten zich na het moeizame begin weer op. PSV en Heerenveen speelden bij vlagen fris en sprankelend voetbal en beide clubs wisten de kritiek van de buitenwacht te doen verstommen. PSV begint als één van de grote titelfavorieten aan de tweede helft van het seizoen, is nog actief in de beker en ‘overwintert’ in de Europa League. Heerenveen was dertien competitieduels ongeslagen en klom naar de zevende plaats. Maar door een 5-1 thuisnederlaag tegen PSV eindigde de eerste helft van het seizoen toch nog in mineur.

De voetballers van PSV en Heerenveen spelen dit weekeinde voor het eerst in de wetenschap dat hun coach vertrekt. Kraay senior is van mening dat het spelers „geen bal interesseert wat er met de trainer gebeurt”. „Een dag later hebben ze het al vaak over hun goede band met de nieuwe coach.” Volgens Beenhakker kan een aangekondigd vertrek ook heilzaam werken. „Ik besloot zelf in het seizoen 1988-1989 al vrij vroeg dat ik het na drie jaar voor gezien zou houden als trainer van Real Madrid. Maar de samenwerking met de spelersgroep was nog dermate goed dat we kampioen werden en de beker van Spanje wonnen. De spelersgroep stelde juist alles in het werk om me een mooi afscheidscadeau te geven.”