De wedergeboorte van een rampgebied

Deze week begon de schoonmaak van het industrieterrein in Moerdijk, waar in januari vorig jaar een grote brand woedde.

Alsof een reusachtig kind zijn speelgoed heeft vernield en verongelijkt in de hoek heeft gesmeten. Het terrein van Chemie-Pack, ruim een jaar na de verwoestende brand op het industrieterrein Moerdijk. Bruin, verwrongen staal ligt in metershoge hopen onder een grijze lucht. Uitgebrande auto’s staan, bijeengeveegd, voor de open deuren van een gespaarde loods. Ernaast de restanten van het kantoor en de receptie, op het dak nog een plaat met het logo en de bedrijfsslogan: Vertrouwde omgang met chemische producten.

Deze week begon de provincie Noord-Brabant met de gemeente Moerdijk aan de sanering van twee hectare bodem van het industrieterrein, vlakbij het Hollandsch Diep, twee kilometer van het dorp Moerdijk. „Dit is een klus zonder referenties aan eerdere saneringen. We zullen al lerend moeten werken”, zegt Roland Somers, die de uitvoering van de operatie leidt. De schoonmaak gaat vijf tot tien jaar duren en kost vermoedelijk 38 miljoen euro.

Het terrein ziet eruit alsof de brand zojuist is geblust. Toch hebben de overheden het afgelopen jaar niet stilgezeten. Het zwaar vervuilde bluswater is verwijderd, rood door de kleurstof voor diesel die hier werd verpakt. De zogenoemde slurry is weg, het vervuilde slib. Ook enkele gespaarde loodsen zijn gereinigd. Regenwater is het voorbije jaar opgevangen en opgeslagen in tanks, om te voorkomen dat het zich zou mengen met de vervuiling in de bodem.

Nu begint het grote werk. De gemeente laat de geblakerde resten van het bedrijf slopen en weghalen. De provincie maakt de grond schoon – dat wil zeggen: schoon genoeg voor industrie. De laatste maanden hebben deskundigen alle producten die Chemie-Pack verwerkte op grond van een lijst van 65 vellen papier herleid tot 450 stoffen. Voor veel van die stoffen bestaan geen saneringsnormen, domweg omdat er nooit aanleiding was om die op te stellen. Eerder werd alleen gekeken naar chemicaliën in de meest voorkomende productieprocessen. „We wisten dus niet of deze stoffen een risico vormen”, zegt Mieke de Boer van de provincie. Vluchtige stoffen onder meer, die tijdens de schoonmaak kunnen uitdampen. Zoals tetrachlooretheen. Xylenen. Formaldehyde. Het RIVM heeft de stoffen bestudeerd, vergeleken en geadviseerd hoeveel ervan maximaal mag achterblijven. De landsadvocaat is ingeschakeld om de normen juridisch te toetsen.

De komende weken wordt geprobeerd de stroomrichting van het grondwater onder het terrein, dat hoger ligt dan de omgeving, om te draaien. Opdat het vervuilde water zich niet verder verspreidt, maar juist naar de grond onder Chemie-Pack toestroomt. Daartoe wordt een reeks kleine bronnen geboord, die als een lint om de vervuilde grond liggen. Ook wordt gebouwd aan een prototype van een installatie voor waterzuivering. Die gaat anderhalf jaar proefdraaien. Daarna wordt de klus aanbesteed. „Dan pas weten we precies welke eisen we aan de zuivering door een bedrijf moeten stellen. Dan ook pas weet zo’n bedrijf wat het voor de kiezen krijgt”, zegt projectleider Somers.

De sanering verloopt volgens een strak schema, en in nauw overleg met omliggende bedrijven. Er is een website gemaakt, er zijn informatiedagen, er zijn telefonische hulpdiensten. Het lijkt wel alsof iedereen in de omgeving wordt voorbereid op een tweede ramp, de schoonmaak, die zich in slow motion zal voltrekken.

„Dat lijkt misschien zo”, zegt Somers. „Maar door een grondige voorbereiding en strikte veiligheidseisen houden we de risico’s minimaal. Mijn taak is vooral daarover te communiceren.” Vorige week werd personeel van allerlei bedrijven op Moerdijk ingelicht over de eerste werkzaamheden. „Als die gevaarlijke stoffen vrijkomen, word ik daar dan knapper van”, vroeg iemand. De bedoeling is dat de sanering van Chemie-Pack daar geen invloed op heeft.