De Partij capituleert voor meneer Lin

Het succesvolle verzet van het dorp Wukan tegen corrupte ambtenaren krijgt navolging.

Het vuurwerk wordt in Wukan, een Zuid-Chinees dorp op 120 kilometer van Hongkong al veel vroeger dan gebruikelijk afgestoken, in de aanloop naar Chinees nieuwjaar. De dorpelingen vieren na maandenlange, vrijwel dagelijkse demonstraties tegen corrupte partijfunctionarissen en illegale landverkopen een in China zeldzame zege.

De overwinning bestaat eruit dat de leider en organisator van de revolte, de 67-jarige gepensioneerde zakenman Lin Zuluan, door de provinciale top van de Communistische Partij van China (CPC) is benoemd tot de nieuwe plaatselijke partijsecretaris. In een telefoongesprek vertelt Lin dat hij begin maart nieuwe, „eerlijke en vrije” dorpsraadverkiezingen zal organiseren en dat de recente verkoop van landerijen aan de Zuid-Chinese Zee wordt teruggedraaid.

Over regelingen om boeren schadeloos te stellen voor vroegere landverkopen (sinds 2006 is ruim 200 hectare doorverkocht) wordt nog onderhandeld. „Wij zijn er nog niet helemaal”, zegt meneer Lin, zoals hij in het dorp met 20.000 inwoners door iedereen wordt genoemd. De kalme Lin leidde de betogingen die na de verjaging van de vorige partijsecretaris en het oude dorpshoofd en de verdachte dood in een politiecel van medeorganisator Xue Jinbo, een slager, internationale aandacht trokken.

De overwinning van de dorpelingen heeft tot een debat geleid over wat inmiddels het ‘Wukan-model voor conflictoplossing’ is gaan heten. Jaarlijks doen zich in China 180.000 ‘massa-incidenten’ voor, zoals demonstraties in partijjargon worden genoemd. 65 procent daarvan betreft protesten tegen landverkopen, onteigeningen en huisuitzettingen.

Jaarlijks raken door de urbanisatie 50 miljoen boeren al dan niet gedwongen hun land kwijt. Landverkopen aan projectontwikkelaars vormen voor lokale overheden een belangrijke bron van inkomsten. In 2011 was daar in heel China 460 miljard dollar mee gemoeid.

Meestal worden de demonstraties snel en hard onderdrukt door de gehate volkspolitie, soms worden de betogers afgekocht met verbeterde compensatieregelingen. Deelnemen aan ‘massa-incidenten’ is riskant, het organiseren zelfs ronduit gevaarlijk.

In een antwoord op de vraag waarom meneer Lin niet meteen is opgepakt en de provinciale autoriteiten, na slechts een gewapende poging de demonstraties te onderdrukken, kozen voor een geduldige aanpak, spelen lokale, provinciale en ook nationale factoren een rol. Cruciaal is dat meneer Lin een gerespecteerd en loyaal partijlid is, hij werd bovendien gesteund door de hoofden van alle familieclans in het dorp, onder wie enkele prominente partijleden.

Lin preekte nadrukkelijk geen revolte tegen de partij maar kwam in actie tegen corrupte individuen.

Zo bezien is de opstand in Wukan een interne partijkwestie. Geholpen door digitaal vaardige jongeren wist hij internationale aandacht te trekken, waardoor de ruimte voor hogere autoriteiten om hard op te treden, werd beperkt. Aandacht trekkende conflicten met doden en gewonden staan nooit goed op conduitestaten.

Toen duidelijk werd dat de Wukanners een legitieme klacht hadden – en de opstand internationaal nieuws werd – koos Wang Yang, de partijsecretaris van de belangrijke provincie Guangdong, voor verzoening. Hij liet de vorige partijsecretaris van het dorp en het vorige dorpshoofd arresteren in het kader van een corruptieonderzoek en zond zijn plaatsvervanger naar Wukan om een deal te sluiten met meneer Lin.

Wang Yang hoort tot de liberale, markthervormingsgezinde vleugel van de partij. Hij wil benoemd worden in het machtigste bestuursorgaan van China, het negen leden tellende Politbureau. Met de oplossing voor Wukan lijkt hij zijn kansen te hebben verbeterd. Zijn aanpak werd geprezen in de partijpers.

„Hij heeft veel punten gescoord door aan te tonen dat hij potentieel zeer riskante massa-incidenten op een bevredigende manier kan oplossen”, aldus de partijhistoricus Zhang Lifan van de Academie voor Wetenschappen, een denktank van de partij, via de telefoon. Er zijn er ook die de hoop koesteren dat in Wukan een Chinese Lente is begonnen.

„Ik hoop dat Wukan ertoe leidt dat er in China een systeem komt dat is gebaseerd op democratie”, schreef een hoge partijfunctionaris, Hu Heping, op zijn microblog.

Die hoop lijkt ijdel, want ‘Wukan’ zal niet leiden tot onmiddellijke hervormingen van het systeem. Maar van Wukan gaat wel voorbeeldwerking uit. Op drie andere plaatsen in Guangdong zijn vergelijkbare protesten gehouden of nog aan de gang.

In een van die plaatsen, Wanggang, waar de inwoners ook protesteren, wordt gesproken over het ‘tweede Wukan’. En ook daar stevenen de inwoners vlak voor het begin van het Lentefestival, zoals het Chinees nieuwjaarsfeest wordt genoemd, af op een opmerkelijke zege: leiders worden vervangen door de leiders van de demonstraties en landverkopen worden teruggedraaid.