CDA voor radicale keuze: naar het midden of echt eens kiezen

Het CDA mag vandaag best trots zijn. Als we hier min of meer dagelijkse tv-satire hadden, zoals Jon Stewart en Stephen Colbert in de VS of Les Guignols de l’Info in Frankrijk, dan zouden de voormannen en -vrouwen van het CDA er hoofdrollen in spelen. Bij gebrek aan die traditie doet Henk Bleker wat hij

Het CDA mag vandaag best trots zijn. Als we hier min of meer dagelijkse tv-satire hadden, zoals Jon Stewart en Stephen Colbert in de VS of Les Guignols de l’Info in Frankrijk, dan zouden de voormannen en -vrouwen van het CDA er hoofdrollen in spelen. Bij gebrek aan die traditie doet Henk Bleker wat hij kan.

Intussen flikken de Nederlandse christen-democraten het toch maar, met velen nadenken over wie zij willen zijn en  plannen eraan voor de praktijk verbinden. Het CDA-congres in Utrecht vandaag was overtekend nadat een extra zaal was gehuurd. Op last van de brandweer mocht er niemand meer bij.

Christen-democraten willen massaal discussiëren over het werk van een commissie met de opwindende aanduiding Strategisch Beraad. Ik weiger daar schamper over te doen. Politieke partijen zijn er om mensen te binden aan idealen. Hieraan heeft het flink ontbroken in de afgelopen technocratische jaren, toen men elkaar wijsmaakte dat de markt dé universele weg was naar efficiënte rechtvaardigheid.

Als een voorheen grote partij haar roeping terugzoekt, laat dan duizend bloemen bloeien, maar het CDA is hopelijk voldoende wereldwijs om te begrijpen dat buitenstaanders de christen-democratische lente bekijken met enige scepsis. De partij heeft altijd nobele programma’s gecombineerd met een lenig pragmatisme, in het hart van de Nederlandse politiek.

Anders dan in het verleden is het CDA  de kleinste bondgenoot in de coalitie met de VVD en gedoogpartner PVV. Het CDA miste zijn gebruikelijke machtsoverwicht – ook al was VVD-leider Rutte zo gul het CDA evenveel ministersposten te gunnen als zijn eigen partij. De fundamentele koerswijziging was dat de partij onder aanvoering van Maxime Verhagen tekende voor een conservatief regeerakkoord.

Eenderde van de 5.000 aanwezige leden op het congres van oktober 2010 steunde deze keuze niet. Verhagen noemde het congres een „feest van de democratie” en riep op tot eenheid – het CDA nam zijn verantwoordelijkheid en hield Nederland regeerbaar. Macht op krediet zou echte macht terugbrengen.

De eenheid is niet hervonden, evenmin als de kiezersgunst. Dominee Ruth Peetoom won het partijvoorzitterschap met de belofte van een Strategisch Beraad dat nieuwe uitgangspunten zou verwoorden.

Het gisteren gepresenteerde rapport Kiezen en Verbinden roept het CDA op weer ‘gematigd’ te zijn en te kiezen voor ‘het radicale midden’. Deze intrigerende term is in Nederland gebruikt door D66. In de gepolariseerde VS werd in 1999 de New America Foundation opgericht, een denktank die niet hoorde bij Democraten of Republikeinen, maar the radical center gestalte wilde geven. Wat betreft gezondheidszorg, overheidsfinanciën en buitenlands beleid kwam New America sindsdien vooral met pragmatische, weinig ideologische voorstellen.

Het radicale centrum moet voor het CDA ‘helderheid’ inhouden, zegt   oud-minister De Geus. Zijn Strategisch Beraad bepleit openheid jegens immigranten, duurzaamheid, het verbinden van Nederland met Europa, het dichten van de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden en het ontgrendelen van de woningmarkt, in combinatie met een sociale vlaktaks.

Werkelijk radicaal wordt het CDA pas als het de komende maanden ervoor kiest ook echt te kiezen. Eind februari komen de cijfers die het kabinet dwingen nadere bezuinigingen te vinden. De Europese afspraken die Rutte c.s. in Brussel heeft bepleit, nopen het kabinet waarschijnlijk volgend jaar al 7 miljard euro extra te snijden.

Gaat het CDA, dat het winternummer van zijn denkblad Christen Democratische Verkenningen wijdde aan „menselijke waardigheid”, dan door met snoeihard bezuinigen op zorg en bijstand, terwijl het taboe op hervorming van de woningmarkt in stand blijft? Natuurlijk, de ideeën van het Strategisch Beraad zijn bedoeld voor de komende vijftien jaar – maar toch.

Sinds 2010 wordt het land geregeerd door twee coalities: een binnenlandse (VVD, CDA, PVV) voor minimumstraffen en bezuinigen op de Wajong en een buitenlandse (VVD, CDA, PvdA, GroenLinks, D66) voor Europa en Kunduz. Wat zich aftekent, is een drietrapscoalitie, met soms een Verhagen-CDA dat nog wat meer op ontwikkelingssamenwerking snijdt  – je helpt die mensen meer met een beetje hardheid – en een Peetoom-CDA, dat een warmer christen-democratisch mensbeeld vertaalt naar het ministerie van compassie.

Het is curieus. Dit ontluikende CDA biedt een meerderheid voor maatregelen waarop anderen al geruime tijd  aandrongen –  soms vergeefs door toedoen van het CDA, zie de hypotheekrenteaftrek. Al in september 1998 adviseerde de Raad van State daar  goed naar te kijken. Toen wilde Paars er niet aan. Oppositiepartij CDA had daar vrede mee. De PvdA en D66 zijn allang om en willen de woningmarkt hervormen. Het CDA van Balkenende wilde er nooit aan tornen. De VVD en de PVV steunden het taboe in 2010. Nu verzacht het CDA het H-taboe.

Het doet denken aan het idee van minister  Duisenberg (Financiën, PvdA) uit begin jaren zeventig om te komen tot een publieke Postbank, om de burger een vitale nutsdienst te bieden en wat concurrentie te brengen in  het bestaande bankenoligopolie. Het CDA hield het lang tegen én voerde het plan ten slotte uit, in zeer beperkte vorm. Nu is het idee weer actueel.

Premier Rutte verzekerde gisteren opnieuw dat de CDA-fractie in de Tweede Kamer solide achter het regeerakkoord staat. Zeker. Maar hoelang kan het CDA met Maxime Verhagen 130 blijven rijden en met Ruth Peetoom op de hei blijven dansen in het maanlicht?