Strijders van het zand verenigen zich en verbreken vrede

De Malinese regering heeft vannacht controle herwonnen over drie steden die waren aangevallen door Toeareg-rebellen. De groep wint aan mensen en wapens.

De strijders van het zand zijn opnieuw in opstand gekomen. Nomadische Toeareg-rebellen met zware wapens hebben sinds afgelopen maandag verschillende steden in het noorden en oosten van Mali aangevallen. Daarmee is een einde gekomen aan de fragiele vrede tussen de Toeareg en de Malinese regering die in 2009 tot stand kwam.

Het gaat om een nieuwe rebellengroep die zich de Nationale Beweging voor de Bevrijding van Azawad (NMLA) noemt. De NMLA werd in oktober opgericht toen een aantal Toeareg-groepen zich verenigden. Hun strijd voor een eigen staat kreeg nieuw momentum door de terugkeer van duizenden Toeareg-huurlingen die aan de zijde van de Libische leider Moammar Gaddafi vochten. De oorlog in Libië zorgde bovendien voor de verspreiding van een enorme hoeveelheid wapens.

De rebellen zeggen te strijden voor onafhankelijkheid, maar onduidelijk is waarom het alleen om Noord-Mali gaat. De naam Azawad verwijst immers naar een gebied dat ook Noord-Niger en Zuid-Algerije omvat. „We gaan alles doen wat we kunnen om het zo moeilijk mogelijk te maken voor het Malinese leger”, zei rebellenwoordvoerder Ag Acharatoumane. „We willen het hele gebied bevrijden dat ons toebehoort.”

De opstand begon afgelopen maandagavond met een aanval op de oostelijke stad Menaka, vlakbij de grens met Niger. Bakine Ag Bambalo, een handelaar uit Menaka, zei tegen persbureau AP dat de stad dinsdagochtend werd opgeschrikt door geweervuur en explosies. „Het Malinese leger stuurde gevechtshelikopters die de aanval afsloegen. Tegen de middag stierven de gevechten weg en durfden mensen weer de straat op.”

Nadat het leger de aanval had afgeslagen, trokken de rebellen 420 kilometer naar het noorden, waar ze de stad Aguelhok aanvielen. Een andere groep trok nog verder noordwaarts naar Tessalit, waar ook gevechten uitbraken. Ook daar wist het leger de rebellen te verdrijven en keerde de rust gisteren terug. Een militaire bron zei tegen persbureau Reuters dat er bij de gevechten ten minste een militair is gedood en verschillende gewond zijn geraakt.

De NMLA heeft verschillende divisies die in terreinwagens de woestijn doorkruisen. „Het is onderdeel van onze strategie om op meerdere plaatsen tegelijkertijd aan te vallen”, zei Acharatoumane tegen AP. De rebellen kunnen makkelijk grote afstanden afleggen, want de Sahara in Noord-Mali bestaat uit niets anders dan zand. Glad, vlak zand.

Het lege en uitstrekte woestijngebied in het noorden van Mali heeft een lange historie van opstanden van nomadische rebellen die zich weinig aantrekken van de grenzen met Niger, Algerije en Libië. Veel Toeareg vinden dat de Malinese regering, die gedomineerd wordt door etnische groepen uit het zuiden, het verarmde noorden heeft verwaarloosd.

De Malinese regering heeft verschillende vredesakkoorden gesloten met de Toeareg, waarbij Gaddafi meerdere malen heeft bemiddeld. Het laatste vredesakkoord stamt uit 2009 en beloofde de Toeareg meer posities in het leger en een groter aandeel in de inkomsten uit grondstoffen. Maar sommige groepen vinden dat de regering zich niet aan zijn beloftes heeft gehouden.

Met de terugkeer van de huurlingen uit Libië vreesde de Malinese president Amadou Touré dat er opnieuw een opstand zou uitbreken. „Ze zijn goed bewapend en goed georganiseerd. De krachtsverhoudingen zijn veranderd”, zei hij begin december in deze krant. Touré heeft de afgelopen maanden geprobeerd te onderhandelen met de Toeareg, maar dat is mislukt.

De internationale gemeenschap is bezorgd over de groeiende instabiliteit in de wetteloze Sahara, vooral omdat Al-Qaeda-in-de-Islamitische-Maghreb (AQIM) er ook actief is. Deze Noord-Afrikaanse tak van de terreurbeweging heeft recent een aantal westerse toeristen ontvoerd, onder wie een Nederlander.

De Toeareg-rebellen willen echter niets met Al-Qaeda te maken hebben. Ag Sid Ahmid, een woordvoerder van de NMLA, verklaarde AQIM eind vorig jaar de oorlog in de Mauretaanse krant Sahara Media. De Toeareg willen AQIM uit hun gebied verjagen omdat die hun reputatie bezoedelt en ontwikkeling tegengaat.

Ahmid gaf wel toe dat AQIM erin geslaagd is jonge Toeareg te rekruteren. „Ze leven afgelegen in de woestijn en weten niets van deze organisatie. Sommigen denken dat voor hen werken is toegestaan en anderen geloven dat het gewoon een bedrijf is dat inkomsten genereert.”

Frankrijk en de Verenigde Staten hebben al gezegd dat ze Mali militaire hulp zullen aanbieden. En de Europese Unie heeft in november 63 miljoen euro toegezegd, waarvan het grootste deel bedoeld is om de veiligheid in het noorden te verbeteren.

Sidi Ould Abdallah, een inwoner van Timboektoe, zei tegen de nieuwswebsite Magharebia dat het verloop van de opstand zal worden bepaald door de positie die de Arabische stammen in de regio innemen. „In het verleden heeft de Malinese regering de Arabische stammen gebruikt om de opstand neer te slaan. Maar als de Arabieren weigeren deze rol opnieuw te vervullen, of als ze besluiten zich bij de Toeareg aan te sluiten, dan zal de hele regio ontploffen en het toneel zijn van plundering, moord en terreur.”