Kapitein Rob

Kapitein Francesco Schettini liet het cruiseschip Costa Concordia op de klippen lopen, en was vervolgens als eerste bij de reddingsboten. ‘Vrouwen en kinderen eerst’ blijft voor de Italiaanse man toch een moeilijk concept. Eenmaal in zekerheid werd hij door de kustwacht gemaand terug te keren naar zijn schip. Een kapitein moet immers als laatste van boord. Hij antwoordde dat hij de reddingsoperatie ‘coördineerde’ vanuit zijn sloep. Zeker net een cursus crisismanagement gevolgd.

Wie heeft die flapdrol aangenomen, vraag je je af? Aan de andere kant: hoe kom je er achter hoe iemand zich gedraagt in een stress-situatie? De voetballer die een penalty moet nemen. De slachtoffers die bij een brand juist van de nooduitgang wegrennen. Eenmaal in paniek regeert het ruggemerg. Je valt terug op je reflexen, je instincten.

Pas als iemand honderden keren een handeling heeft uitgevoerd wordt het een automatisme. Daarom trainen sporters, en oefenen piloten op simulators. Wie verwacht dat een passagier, die één keer uitgelegd heeft gekregen waar de reddingsboten liggen, ook de goede kant op loopt als het schip water maakt snapt niets van menselijk gedrag. Sowieso moet de vluchtroute niet worden uitgelegd. Hij moet worden afgelegd. Met de eigen voeten. En vaak. Eigenlijk een wonder dat er zoveel mensen levend van de Costa Concordia zijn gekomen.

Op een tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog werd in een kamer een filmpje vertoond. Je zag een jongetje wiens ouders waren opgepakt door de SS. Hij klopte op de deur met de vraag of hij mocht onderduiken. Risico: de SS zou zijn sporen kunnen volgen en jou ook arresteren. Vervolgens kreeg je als publiek de vraag voorgelegd wat je zou doen. Negentig procent had geantwoord het jongetje binnen te laten. Tsja. Als dat in de oorlog ook zo was gegaan waren er geen 102.000 Nederlandse Joden in vernietigingskampen beland.

Ik zeg niet dat Nederlanders laf zijn. Of liegen. Ik zeg dat niemand weet wat hij in een onverwachte situatie zal doen. We kennen alleen ons gedrag uit het verleden. En daar zitten doorgaans geen scheepsrampen of oorlogen bij. Dat geldt ook voor kapitein Schettini. Misschien had hij de oprechte overtuiging dat hij bij een ramp standvastig als laatste man van boord zou gaan. Zijn ruggemerg dicteerde anders.

Een diepgaand verhoor bij de sollicitatie had dat niet voorkomen. Alleen wie dagelijks wilde avonturen op een boot beleeft, heeft de vluchtreflex uit zijn ruggemerg verbannen. Maar een superheld wordt geen kapitein van een cruiseschip. Daarvoor zijn andere vaardigheden belangrijker. Sociale vaardigheden aan het captain’s dinner. Of aan de bar, als ik de getuigenissen zo hoor.