Je verhaal of je leven

In zijn verhalen probeert schrijver Etgar Keret te ontsnappen aan de Israëlische werkelijkheid

Boekrecensent

De Israëlische schrijver Etgar Keret begon met schrijven nadat zijn beste vriend zelfmoord had gepleegd. In een interview met het Amerikaanse tijdschrift The Believer uit 1996 vertelde hij hoe zij zoals alle Israëlische jongeren verplicht in het leger zaten en ‘zeer, zeer depressief’ waren. Na een aantal problemen met officieren werd Keret overgeplaatst naar de eenheid van zijn vriend, waarbij ze in een ondergrondse bunker naar computers moesten kijken om deze te repareren als ze kapot gingen, wat nooit gebeurde.

Voordat ze het leger in gingen, sprak de vriend al vaak over zelfmoord. Op een avond zou hij Keret met de auto thuis afzetten, toen de vriend verklaarde dat hij niet meer verder wilde. Keret probeerde het idee uit zijn hoofd te praten en de vriend vroeg om een goede reden om te blijven leven. Tot zijn eigen verbazing kon Keret niets verzinnen. Zo zaten de twee vier uur lang zwijgend in de auto. Keret dacht dat hij iets zou verliezen als hij het portier zou openen, maar wist toch niets te zeggen. Uiteindelijk stapte hij uit. Later in het leger liepen ze samen wacht. Zijn vriend vroeg of Keret iets voor hem wilde halen. Toen hij weg was, schoot de vriend zichzelf dood.

Kerets eerste verhaal gaat over een man die in een pijpenfabriek werkt en het gevoel heeft dat hij nergens bij hoort. Hij bouwt een pijp waar hij zelf in past, waardoor hij kan verdwijnen. Het is een terugkerend thema in zijn oeuvre: mensen die een uitweg zoeken. Keret zelf zegt dat zijn verhalen een poging zijn om een antwoord te geven op de vraag die hij in de auto niet kon beantwoorden.

Sinds zijn debuut in 1992 is Etgar Keret (1967) langzaam maar zeker de held van de jonge generatie Israëliërs geworden. Zijn verhalen zijn een mix van de harde realiteit en de spiritualiteit die het dagelijks leven in het land kenmerken. Met zijn moderne, grappige sprookjes biedt hij een uitweg, zonder dat hij zijn lezers toestaat om zich helemaal van de wereld af te wenden. Zijn hoofdpersonen zijn gewone mannen, vrouwen, dieren of kinderen, met gewone levens en gewone problemen. De absurde gebeurtenissen die hun overkomen, veranderen hier niets aan, waardoor ook die wendingen heel gewoon lijken. Zo stimuleert Keret onze fantasie zonder zijn toevlucht te zoeken tot laffe leugens of pretentieuze magie.

Met zijn eerste vier bundels won Keret vele literaire prijzen en brak hij door in de Verenigde Staten, waar The New York Times hem ‘een genie’ noemde. Maar na vier bundels stopte hij in 2002 met het schrijven van korte verhalen en produceerde alleen nog columns, essays, toneelstukken en filmscripts. Samen met zijn vrouw Shira Geffen regisseerde hij de film Meduzot, die in 2007 de Camera d’Or in Cannes won. Verder bleef het stil. Toen hij in 2010 plotseling met een nieuwe verhalenbundel kwam, bleek dat de behoefte aan zijn troostende magisch realisme nog niet was verdwenen. In drie maanden werden er 70.000 exemplaren verkocht, in een land met 7,5 miljoen inwoners van wie lang niet iedereen Hebreeuws kan lezen. De invloedrijke krant Ha’aretz schreef over het boek: ‘Het is een nieuwe manifestatie van de magie van Keret, maar gerijpter en interessanter.’

Het lijkt er inderdaad op dat Keret volwassen is geworden. Terwijl zijn vroegere werk soms kinderlijk aandeed, proberen de verhalen in, de gisteren in vertaling verschenen bundel, Verrassing het leven bij de kraag te vatten. Zijn vroegere verhalen bleven lang niet allemaal hangen, maar nu hebben ze een intensiteit die direct verder lezen niet altijd mogelijk maakt. Zijn ideeën zijn ambitieuzer uitgewerkt, zonder van de extreem korte vorm af te wijken.

Verrassing begint met een man die de Israëlische schrijver onder schot houdt. Hij eist een verhaal en het feit dat dit zo wordt gevraagd, verbaast Keret niet. ‘Geweld is de enige taal die we hier spreken.’ Dan wordt er op de deur geklopt door een enquêteur, die eveneens een pistool tevoorschijn haalt en eist dat de schrijver iets moois vertelt. Hetzelfde geldt voor de pizzabezorger, ook al hanteert hij een lang mes. Dit is het eerste van vele korte verhalen, sommige slechts drie pagina’s. Ze laten ons kennismaken met curieuze figuren: een man die alle door hem bij elkaar verzonnen figuren tegenkomt in ‘leugenland’, een meisje dat een ritssluiting onder de tong van haar vriend ontdekt.

Hoe kun je voorkomen dat je gek wordt in een extreem turbulent land als Israël? Door middel van zijn verhalen kan Keret constante spanning afblazen en zijn lezers een kleine, korte uitweg bieden. Hij laat ons zien dat het leven meestal doodnormaal, tragisch en pijnlijk is, maar net zo vaak sprookjesachtig, dromerig en bizar. Als je maar oplet.

Etgar Keret: Verrassing. Vertaling Adriaan Krabbendam en Ruben Verhasselt. Podium, 240 blz. €18,95