Blanke huidskleur geen bezwaar, geboortegrond vader wel

Zambia heeft sinds vier maanden een blanke vicepresident. Op zich geen probleem. Maar is hij wel een echte Zambiaan? De oppositie stapt naar de rechter.

Tegenstand? Hij had het nog niet meegemaakt. Zambia is „buitengewoon postkoloniaal”, zei Guy Scott kort na zijn benoeming, vier maanden geleden, tot vicepresident zelfverzekerd tegen de BBC. Zijn aanstelling was het begin van de „Caraïbisering” van de Afrikaanse politiek, filosofeerde hij, waarin nakomelingen van kolonisten een voorname maatschappelijke en politieke rol kunnen spelen. „De mensen veranderen”, zei hij in een ander gesprek. „Ze wentelen zich niet langer in de misstanden van het kolonialisme.”

Scott was de nummer twee van het Patriotic Front (PF), de partij van oppositieleider Michael Sata. En toen de ongepolijste Sata – ‘King Cobra’ – afgelopen najaar na enige eerdere pogingen onverwachts werd verkozen tot president, stoomde ook Scott door naar het pluche. Daarmee werd hij de eerste witte Afrikaan in de regio die sinds het politieke pensioen van F.W. de Klerk in Zuid-Afrika zo’n hoge bestuurlijke positie bekleedt. De benoeming illustreert hoe „kosmopolitisch” Zambia is, zei Scott zelf.

Maar de wittebroodsweken zijn voorbij. Nota bene zijn directe voorganger, de jurist en voormalig vicepresident George Kunda, opende het jachtseizoen. Volgens Kunda, lid van de nog altijd niet geheel van het verkiezingsverlies bekomen MMD-partij, is de benoeming van Scott „illegaal”.

De Zambiaanse grondwet schrijft voor dat beide ouders van een president in het land moeten zijn geboren. Daarover is weinig discussie. Maar geldt die clausule ook voor een vicepresident, die het hoogste ambt moet overnemen als de president in het buitenland verblijft of wegens zijn gezondheid of onder parlementaire druk aftreedt? Kunda vindt van wel, Sata’s PF vindt van niet. De Times of Zambia, noemt Kunda’s uitlatingen „racistisch”. Scott „is een Zambiaan”, schrijft de krant over het hoog oplopende debat, en „een Zambiaan mag nooit begrensd worden door zijn huidskleur”.

Guy Scott werd 67 jaar geleden geboren in Livingstone in toenmalig Noord-Rhodesië. Zijn vader was in de jaren twintig vanuit Schotland naar de Britse kolonie getrokken om als arts te werken bij een door überkoloniaal Cecil Rhodes begonnen spoorproject. Zoon Guy ging naar school in Zuid-Rhodesië (nu Zimbabwe), studeerde in het Engelse Cambridge en Sussex, maar woonde verder bijna zijn hele leven in wat sinds 1964 Zambia heet.

Vooral vanuit buurland Zimbabwe worden Scotts verrichtingen als vicepresident op de voet gevolgd. President Robert Mugabe, die op gespannen voet staat met zijn eigen witte landgenoten en veel witte boeren naar het buurland heeft zien vertrekken, heeft Scott inmiddels met alle egards ontvangen. Scott heeft, op zijn beurt, gepleit voor het opnieuw toelaten van Zimbabwe in het Britse Gemenebest. Scott is „een van ons”, zei Mugabe, verwijzend naar Scotts rol in de bevrijdingsstrijd.

Hoewel de Zambiaanse Orde van Advocaten zegt dat Scott volgens de grondwet prima vicepresident kan blijven en bovenbaas Sata mag vervangen wanneer dat nodig is, houdt oppositieman Kunda vol dat hij Scotts benoeming juridisch wil aanvechten. Als de rechter heeft gesproken, is duidelijk of Zambia echt de Caraïben achterna gaat.

Peter Vermaas