Waar halen zij het geld vandaan?

Nederland pleit voor een streng Brussel en krijgt daar nu zelf last van. In één jaar tijd moeten premier Rutte en minister van Financiën De Jager 7 miljard euro vinden. De bezuinigingen worden nog ingrijpender dan verwacht.

Niks hervormen en bezuinigen op de lange termijn. Van Brussel moet Nederland snel en hard snoeien. De strenge begrotingsregels die Nederland in Europa zo gretig bepleit, dwingen het kabinet tot harde ingrepen in korte tijd.

Het kabinet moet in 1 jaar tijd tot wellicht 7 miljard euro extra bezuinigingen, wil het voldoen aan Europese begrotingsregels. Hervormingen, die pas op langere termijn geld besparen, zijn niet voldoende. Want het begrotingstekort moet al in 2013 drastisch zijn teruggebracht.

Dat is de consequentie van het streng toepassen van de Europese regels uit het Stabiliteits- en Groeipact. „Het is essentieel dat lidstaten hun beloftes nakomen”, zegt een woordvoerder van eurocommissaris Olli Rehn (Monetaire Zaken). Half april moet het kabinet Brussel laten weten hoe de bezuinigingen worden doorgevoerd.

Uiterlijk begin maart komt het Centraal Planbureau (CPB) met een prognose over het tekort in 2013 dat volgens Europese regels niet hoger dan 3 procent van het bruto binnenlands product mag zijn. Nu al is duidelijk dat het tekort bij ongewijzigd beleid hoger zal uitkomen. De Nederlandsche Bank voorspelt een tekort van 3,7 procent in 2013. Als het CPB die voorspelling overneemt, moet het kabinet 7 miljard euro bezuinigen op de begroting voor 2013 die het op de eerstvolgende Prinsjesdag in september presenteert, zo rekent een ingewijde voor. In die 7 miljard euro zitten ook de zogenoemde ‘uitverdieneffecten’ van een bezuiniging: door de bezuiniging dalen ook de inkomsten van de overheid.

Dat het kabinet voor 2015 extra wil bezuinigen en daarover de komende maanden moeizame onderhandelingen voert met gedoogpartner PVV, is bekend. Dat dit onder druk van Brussel voor 2013 moet gebeuren, bleef onderbelicht. Haagse bronnen bevestigen de druk uit Brussel, maar lang niet alle beleidsmakers lijken zich bewust van de deadline in 2013. Zo pleitte topambtenaar Chris Buijink (Economische Zaken) onlangs nog voor hervormingen op de lange termijn. Hij maande het kabinet voorzichtig te zijn met bezuinigen op korte termijn. Mogelijke problemen met Brussel wuifde hij weg. Dat leidde bij het ministerie van Financiën tot de nodige wrevel. Alsof bezuinigen een hobby van Financiën is, aldus ingewijden. Ook heeft het Financiën verbaasd dat het CPB in zijn decemberraming het kabinet aanspoort niet snel veel te bezuinigen en geen melding maakt van de deadline uit Brussel.

Sommigen hopen dat de Europese Commissie coulant is, maar de woordvoerder van Rehn maakt een einde aan die hoop. „De huidige vertraging van het herstel geeft de noodzaak aan dat slimme bezuinigingen vergezeld moeten worden van structurele hervormingen om de potentie voor groei en het scheppen van banen te vergroten.”

De woordvoerder benadrukt dat Nederland bij de landen hoort die sterk de nadruk leggen op de noodzaak van budgettaire discipline. „Wij zijn er niet van op de hoogte dat Den Haag een andere deadline wil om het tekort te corrigeren.”

Dat de Commissie streng is, bleek de afgelopen maanden. De Belgische regering werd gemaand meer te bezuinigen, omdat het begrotingstekort dit jaar 3,2 tot 3,3 procent dreigt te worden. De bezuinigingsdruk komt voort uit een afspraak met de Europese Commissie uit november 2009. Nederland had toen een begrotingstekort dat lag boven de toegestane 3 procent en belandde in de zogeheten ‘buitensporig tekortprocedure’. Uiterlijk in 2013 moest het tekort weer onder de 3 procent liggen, zo verordonneerde de Commissie toen. Lang leek Nederland die deadline makkelijk te halen. Het huidige kabinet ging bij aantreden uit van een tekort van 1,8 procent in 2013. Maar door de eurocrisis verslechteren de overheidsfinanciën snel.

Volgens econoom Sylvester Eijffinger moet het kabinet in april „met de billen bloot”. Volgens de Tilburgse wetenschapper gaat Den Haag „een paar bijzonder interessante maanden” tegemoet. Zoals Rehns woordvoerder bevestigt, zijn alleen forse bezuinigingen niet voldoende. „In Den Haag is men minder gefocust op hervormingen. Maar daar vraagt Brussel óók om. In Nederland gaat het dan vooral om de arbeids- en woningmarkt. There’s no escape.”

Tweede Kamerlid Wouter Koolmees (D66) noemt het inlossen van de Brusselse eisen „een lastige opgave” voor de minister van Financiën. „Zeker omdat binnen de coalitie nogal wat bezwaren bestaan tegen hervormingen.” Deze zomer kreeg de Europese Commissie meer mogelijkheden om sancties uit te delen als landen zich niet aan de regels houden. België merkte daar in januari meteen de gevolgen van. De begroting werd door Brussel niet goedgekeurd. De Commissie verordonneerde onmiddellijke extra ingrepen.

Europarlementariër Corien Wortmann (CDA) is ervan overtuigd dat het kabinet het tekort in 2013 niet boven de 3 procent laat uitkomen. Minister De Jager heeft in Brussel een streng imago en kan zich amper veroorloven zelf te verzaken. „De Nederlandse regering zelf zal dan ook met opgeheven hoofd de plannen voor het komende begrotingsjaar voor willen leggen. Deze regering heeft zelf het initiatief genomen om te bezuinigingen. In België bijvoorbeeld hebben ze een jaar lang op de handen gezeten.”

Wortmann speelde als europarlementariër een belangrijke rol in het strenger maken van de begrotingsregels voor de EU-landen. Zij bevestigt dat bezuinigen alleen niet voldoende is. „Het is een te simpele voorstelling van zaken om alleen naar het tekort te kijken. Ook hervormingen voor de langere termijn zijn voor Brussel relevante factoren. Uiteindelijk moet Nederland op termijn een overschot krijgen om de staatsschuld terug te brengen.”