Julian Assange: geen legitiem gezag zonder geïnformeerde burgers

Foto AFP / Ben Stansall

Het gaat niet om de lengte van de oorlog, maar om de diepte van je loopgraaf. Met deze instelling blijft Julian Assange, voorman van WikiLeaks, vechten tegen de krachten die op hem inbeuken: regeringen, banken en media. Tijdschrift Rolling Stone publiceerde woensdag een groot interview met hem.

De geul waarin Assange zich momenteel ophoudt is vanuit militair-strategisch oogpunt misschien niet de meest comfortabele. Op 1 februari buigt het gerechtshof in Londen zich over een uitleveringsverzoek van Zweden. In afwachting daarvan staat hij al meer dan een jaar onder huisarrest.

Vanuit een klein huisje op het Britse platteland, beschikbaar gesteld door een WikiLeaks-supporter, beschrijft verslaggever Michael Hastings de situatie als volgt: “Assange zit op een gescheurde bank, draagt een wollen trui, donkere broek en een elektronische enkelband, alleen zichtbaar als hij zijn benen kruist.”

Hastings bezocht Assange drie keer en schreef het interview uit in zeven pagina’s. Hoewel de klokkenluider nogal afgelegen bivakkeert, weten fans hem nog steeds te vinden. Honderd huwelijksaanzoeken heeft hij inmiddels gehad, enkele vrouwen wisten hem zelfs in de gevangenis te bezoeken terwijl het geen enkele journalist lukte om zich door de beveiliging te bluffen. Eén van de verliefde vrouwen bezocht hem op zijn huidige locatie, met de taxi vanuit Londen. Of Assange even de rekening van 450 pond wilde betalen.

‘The New York Times nam afstand van eigen principes’

De Zweedse politie wil Assange horen over een vermeende verkrachting van twee vrouwen, een begrip dat in Zweden nogal een ruime interpretatie kent. “Je moet meester in de rechten zijn om te weten of je bent verkracht of niet in Zweden”, zei Claes Borgström, advocaat van de vrouwen, eerder. De condoom zou, tegen hun wil, in de verpakking gebleven zijn. Van wederzijdse instemming met de seks zou wel sprake geweest zijn.

Assange gelooft niet in een val van de CIA, maar het is volgens hem overduidelijk dat de zaak gepolitiseerd is en nu gebruikt wordt om WikiLeaks de genadeslag toe te brengen. Toen Hastings hem bezocht was hij druk in de weer met de strafzaak tegen Bradley Manning. Deze 24-jarige militair wordt ervan beschuldigd videobeelden van een Amerikaanse helikopteraanval gelekt te hebben. Daarna volgden nog eens 260.000 diplomatieke telegrammen, de zogeheten ‘cables’.  “Naar verluidt is Manning één van onze bronnen”, zegt Assange, “ongeacht of die beschuldiging waar is of niet. De afgelopen zeshonderd dagen heeft hij in verschillende militaire gevangenissen gezeten, als gevolg van wat wij hebben gepubliceerd. Dus we voelen een zorgplicht. Bronnen rondom zijn verdediging zijn van mening dat Manning misbruikt wordt met als doel hem tegen ons te laten getuigen.”

Manning hangt een levenslange celstraf boven het hoofd. Assange vreest dat hijzelf door Zweden of door Groot-Brittannië aan de VS wordt uitgeleverd op grond van spionage, of samenzwering met een spion. Maar als dat gebeurt, dan is Bob Woodward - de onderzoeksjournalist die het Watergateschandaal aan het licht bracht - ook niet meer veilig, meent de hacker. Juist daarom had hij verwacht dat de reguliere media hem zouden steunen. Maar niets bleek minder waar. The New York Times en The Guardian, kranten die dankbaar gebruik maakten van WikiLeaks-onthullingen, hebben hem de rug toegekeerd. En niet zo’n klein beetje ook: hij kreeg een lastercampagne over zich heen waar schandaalbladen nog een puntje aan kunnen zuigen. “Het werd The New York Times te heet onder de voeten”, denkt Assange. “Ze verlieten ons na het eerste duwtje van de Amerikaanse regering. In die zin hebben ze ook afstand genomen van hun eigen principes en van alle journalisten die nationale veiligheidskwesties onderzoeken.”

‘Toezicht is een vorm van censuur’

De advocatenkosten voor de uitleveringszaak betaalt Assange uit eigen zak. Daardoor is hij naar eigen zeggen bankroet. Liever zou hij donaties aan WikiLeaks gebruiken, maar hij beseft dat zulks de organisatie in diskrediet brengt. Onterecht, vindt hij, want als hij geen klokkenluider was, dan zou die Zweedse zaak nooit zo opgeblazen zijn.

Eigenlijk was het nooit Assanges bedoeling om zo in de clinch te liggen met Westerse overheden. China, voormalige Sovjetstaten en regimes in Afrika: daar richtte hij oorspronkelijk zijn pijlen op. Gaandeweg ontdekte hij dat corruptie in ontwikkelingslanden niet kan bestaan zonder corruptie in het Westen. Ook banken, de organisaties die zijn rekeningen blokkeerden, hebben daar volgens hem belang bij.

De hacker bestrijdt dat hij een aangeboren afkeer van autoriteiten heeft. “Legitiem gezag is belangrijk”, legt hij uit. “Alle menselijke systemen vereisen gezag, maar de toekenning ervan moet wel een geïnformeerde basis hebben. Op dit moment zijn de mensen die gezag toekennen niet goed geïnformeerd, en daarom is het gezag niet legitiem.”

Een voorwaarde voor het verspreiden van kennis is privacybescherming, meent Assange. Iets waar hij al twintig jaar mee bezig is, middels encryptie: het coderen van gegevens waarmee WikiLeaks bronnen beschermt die gegevens uploaden. “Het recht om te communiceren zonder dat de overheid meekijkt is belangrijk. Want toezicht is een vorm van censuur. Als mensen afgeluisterd kunnen worden, letten ze op hun woorden. Ze beginnen zichzelf te censureren.” Dat neemt nu bizarre vormen aan, vindt Assange. “Momenteel nemen landen miljarden uren aan gesprekken op. Ze verkondigen trots dat ze niet meer hoeven te kiezen welk gesprek ze onderscheppen, omdat ze gewoon elk gesprek onderscheppen.”

Tegen zijn medewerkers zegt Assange dat de strijd die zij voeren groter is dan wie dan ook. Geestelijk zal niemand hem eronder krijgen, maar over de toekomst van WikiLeaks is hij somber. “Ik denk dat we deze week zullen overleven. We kijken wel hoe het er volgende week voor staat.”

Eerder in deze serie:
Autobiografie toont Julian Assange als paranoïde doch nuttige nerd
De zielenroerselen van Julian Assange
Julian Assange bezorgde kat woordvoerder een neurose
Group Anonymous op oorlogspad zonder commandant
Embassy Cables in één oogopslag
Wikken en wegen met WikiLeaks
‘Collateral Murder’
The Guardian legt verantwoording af voor samenwerking WikiLeaks
Ook kranten doen WikiLeaks-onthulling af als ‘roddels’

Het ‘geheim van Volkel’ duikt op in Embassy Files WikiLeaks
Vechten zonder risico, bloedbad in pixels. Film en debat over drones
Raketten afvuren vanaf kantoor. Drones maken oorlogen minder vuil
Breng die digitale kanonnen eens in stelling
Vandaag DigiD, morgen Schiphol. Digitaal gevaar is operationeel gevaar
‘Defensie moet elektronische wapens maken’
Een onschuldige burger is ongeveer 2.500 dollar waard

Volg @stevendejong op Twitter