De ontdekking van de CSU in Beieren komt wel laat

De Duitse deelstaat Beieren is agrarisch, maar toch modern en welvarend. De CSU was er jarenlang aan de macht. Is die partij een voorbeeld voor het CDA?

Henk Bleker wil dat het CDA een voorbeeld neemt aan de CSU, de conservatief-christelijke zusterpartij in Beieren van bondskanselier Angela Merkels CDU. Maar wat voor partij is de CSU en waar staat ze voor?

Je zou kunnen zeggen dat Bleker (en eerder minister Hans Hillen) de Beierse CSU te laat heeft ‘ontdekt’. De Christlich-Soziale Union, in 1945 in Beieren opgericht, bevindt zich al geruime tijd in een existentiële crisis. Decennialang had de CSU de absolute meerderheid in het Beierse parlement. In 2008 kwam daar abrupt een einde aan – een grote schok voor een partij die de zuidelijkste deelstaat van Duitsland 46 jaar lang alleen regeerde.

De CSU staat voor lederhosen en laptops. Anders gezegd: de partij is behoudend en streeft christelijke en sociaal-culturele waarden na, gesymboliseerd door de lokaal nog steeds gedragen leren broek. Tegelijk stimuleert ze innovatie en economische ontwikkeling. Als politieke monopolist heeft de CSU de modernisering van Beieren, tot ruim na de oorlog een agrarisch gebied, jarenlang zonder tegenstand kunnen doorzetten. Dat heeft z’n uitwerking niet gemist. Beieren is zeer welvarend en geldt als de ‘machinekamer’ van Duitsland.

De ideologie van de CSU is sterk beïnvloed door de Beierse politici Alfons Goppel en vooral Franz Josef Strauss. Die laatste, een charismatisch man, stond te boek als rechts en aartsconservatief. Strauss was geliefd in Beieren, en wegens zijn politieke incorrectheid omstreden in de rest van de Bondsrepubliek. Ook landelijk en zelfs internationaal verwierf Strauss grote bekendheid, onder andere als minister van Defensie. Hij gaf de Beierse economie de vrije hand, hoedde het erfgoed en hanteerde als gulden politieke regel dat er „rechts van de CSU geen enkele ruimte mag ontstaan”. Deze heldere koers en de Strauss-factor hebben de partij groot gemaakt.

Strauss’ politieke nalatenschap is na zijn dood jarenlang adequaat beheerd door partijleider Edmund Stoiber. In de nadagen van het bewind van deze ijverige maar on-charismatische technocraat trad het verval in. Na een onverkwikkelijke machtsstrijd moest Stoiber in 2007 opstappen om plaats te maken voor een kleurloze opvolger. Bij de deelstaatverkiezingen van 2008 ging het mis. De CSU raakte haar meerderheid kwijt en moest een coalitie met de liberale FDP vormen.

Het leiderschap van de CSU is nu in handen van Horst Seehofer, een boomlange Beier die pragmatisme en opportunisme tot politieke levensstijl heeft verheven. Hij mist het principiële van Franz Josef Strauss en het uithoudingsvermogen van Edmund Stoiber. Mede door zijn toedoen heeft de CSU aan profiel verloren. Seehofer heeft te veel ruimte op rechts laten ontstaan, tegen de universele en nog steeds geldige leer van Strauss in.

De partij had haar hoop gevestigd op het grootste politieke talent van Duitsland sinds jaren: Karl-Theodor zu Guttenberg, tot begin vorig jaar voor de CSU minister van Defensie in Merkels kabinet. Maar Zu Guttenberg moest aftreden na een daverende rel over plagiaat in zijn proefschrift. Zijn vertrek raakte de CSU in het hart. Nu moet de Beierse partij het met Seehofer blijven doen en komt ze voorlopig niet af van haar zwalkende imago.