De blauwe beul wordt krantenbijlage met G

Literair tijdschrift De Gids verschijnt vanaf april als bijlage bij De Groene Amsterdammer. De oplage stijgt van 1.000 naar zo’n 20.000 exemplaren.

Dit jaar bestaat literair tijdschrift De Gids 175 jaar. „We gaan het groots vieren”, zegt schrijver en Gids-redacteur Dirk van Weelden. Net als toen het blad 150 werd, hoopt de redactie te jubileren in de Amsterdamse Stadsschouwburg in aanwezigheid van koningin Beatrix, die destijds uit handen van Harry Mulisch het eerste exemplaar van het feestnummer kreeg. De gesprekken met de schouwburg zijn al gaande, zegt Van Weelden. Of de koningin weer komt, is niet zeker.

Behalve het jubileum is er nog een reden waarom dit een bijzonder jaar wordt voor het oudste literaire tijdschrift van Nederland. In maart verschijnt het laatste nummer van het blad als losse uitgave. Daarna zal het verspreid worden als bijlage van opinieblad De Groene Amsterdammer. Alle ruim 18.000 kopers van De Groene krijgen voortaan De Gids er bij. Daarnaast zal het blad los te krijgen zijn, net als nu acht keer per jaar. De Gids houdt een eigen redactie en, naast vijf onbetaalde, wordt een betaalde redacteur aangenomen. De formule zal niet radicaal veranderen; de nadruk blijft liggen op essayistiek, omlijst door korte verhalen en poëzie.

Daarmee begint een nieuwe fase van De Gids, opgericht in 1837 door schrijvers E.J. Potgieter en C.P.E. Robidé van der Aa. Het blad kreeg al snel de bijnaam ‘blauwe beul’, „om de scherpte waarmee auteurs als E.J. Potgieter, R.C. Bakhuizen van den Brink en Cd. Busken Huet de jansaliegeest van hun tijd kastijdden”, schrijft Remieg Aerts in De letterheren. Liberale cultuur in de negentiende eeuw: het tijdschrift De Gids.

Het blad had een cultureel, liberaal karakter. Historicus E.H. Kossmann schrijft in zijn standaardwerk De lage landen 1780-1980: „In Nederland […] begon het liberalisme met het letterkundig tijdschrift De Gids.” Ook De Gids werd weer te gezapig gevonden door een groep jonge schrijvers, later bekend als De Tachtigers. Daarom werd in 1885 de De Nieuwe Gids opgericht door onder meer Willem Kloos en Albert Verwey. Maar De Gids bleef. Nescio debuteerde er in 1911 met ‘De uitvreters’. Onder meer historicus Johan Huizinga was Gids-redacteur. In 1967 verscheen een geruchtmakend artikel in De Gids van Joke Kool-Smit, ‘Het onbehagen bij de vrouw’. Dat betoog over de dilemma’s van vrouwen („Het buitenshuis werken van de gehuwde vrouw wordt dus gezien (...) als een hobby, als een van de vele grillen die je bij vrouwen nu eenmaal kunt verwachten”) wordt gezien als het begin van de Tweede Feministische Golf in Nederland.

Het laatste nummer van De Gids in de huidige vorm zal gaan over het onbehagen bij de man en verschijnt op vrouwendag, 8 maart.

De klassieke, negentiende-eeuwse G die prijkt op de cover van De Gids, en die tijdelijk was verdwenen, verscheen weer prominent in 1994. Harry Mulisch, toen lid van het bestuur naast onder meer Hans van Mierlo, zou hierover gezegd hebben: „Geen schaamte voor ouderdom.” Ook nu blijft de G. „We gaan van onze klassieke aanpak ons sterke punt maken”, zegt Van Weelden.

De aanleiding dat De Gids toenadering zocht tot De Groene Amsterdammer, is dat het blad geen rijkssubsidie meer krijgt na 2012. Maar het begon al eerder om zich heen te kijken. „In 2009 zijn we begonnen met nadenken over nieuwe manieren om verder te gaan en onafhankelijk te worden van boekhandel en literaire uitgeverij”, zegt Van Weelden. In dat jaar werd het Gids Fonds geopend, waar particulieren kunnen doneren en Stichting De Gids zamelt geld in bij fondsen als de Turing Foundation.

In december nam de Gids het initiatief voor samenwerking met De Groene Amsterdammer. De Groene doet het goed in oplage, in tegenstelling tot de meeste opiniebladen. De Groene Amsterdammer reageerde zo enthousiast op de avances, dat de redactie van de veel kleinere De Gids er even van schrok.

Met de overgang naar De Groene schiet De Gids in oplage omhoog. Nu is die nog ongeveer 1.000, met af en toe een uitschieter zoals het nummer over de Franse filosoof Michel de Montaigne, waarvan 3.000 exemplaren werden verkocht in 2007. Het aantal abonnees is 700, de rest wordt in de losse verkoop verkocht. De verschijningsvorm van De Gids zal veranderen. Van een boekje nu naar een krantenbijlage met meer beeld. Te vergelijken volgens redacteur Van Weelden met The New York Review of Books. Voor wie geen afscheid kan nemen van de huidige vorm wordt het tijdschrift via POD aangeboden. „Dat kan ook belangrijk zijn voor alle grote bibliotheken waar we liggen, Oxford, Harvard, et cetera”, zegt Esther Wils, redactiesecretaris van De Gids. Zij onderstreept dat Gids noch Groene een winstoogmerk heeft. „Dus mocht er in de loop van de tijd een overschot op de begroting ontstaan, dan wordt dat geïnvesteerd in iets minder bescheiden honoraria voor de auteurs en andere zaken die de kwaliteit ten goede komen.”