Werking van griepremmer Tamiflu is onbewezen

*** FILE *** Tamiflu pills in Frankfurt, central Germany, Wednesday, March 15, 2006. The World Health Organization has for the first time asked the maker of the anti-bird flu drug Tamiflu to ready the global stockpile after human-to-human transmission was suspected in a family cluster in Indonesia, a WHO official said Saturday May 27, 2007. (AP Photo/Michael Probst) De werking van griepremmer Tamiflu is onbewezen. Foto AP / Michael Probst

Van de griepremmer oseltamivir (merknaam Tamiflu) valt niet te zeggen of hij grieppatiënten beschermt tegen ernstige complicaties van de griep, zoals longontsteking. Dat komt doordat Tamiflu-fabrikant Roche weigert om onderzoeksgegevens beschikbaar te stellen, zeggen onderzoekers van de Cochrane Collaboration in een nieuwe systematische review over het veel bediscussieerde middel. Dat schrijft NRC Handelsblad vanmiddag.

De Cochrane Collaboration is een internationale groep onderzoekers die op een systematische manier wetenschappelijke gegevens over een medische behandeling bijeen zoeken en kritisch vaststellen welk wetenschappelijk bewijs er is.

De nieuwe Cochranereview verschijnt vandaag. In nieuws- en achtergrondartikelen die de British Medical Journal (BMJ) ook vandaag online publiceert, doen de Cochrane-onderzoekers en een onderzoeksjournalist de problemen rond het schrijven van de review uit de doeken.

Tijdens laatste grieppandemie bleven doses grotendeels ongebruikt

Tamiflu hoort in veel landen, ook in Nederland, tot de medicijnen die regelmatig worden voorgeschreven aan grieppatiënten die met complicaties in het ziekenhuis belanden. In veel landen zijn voorraden aangelegd om mensen al bij de eerste ziekteverschijnselen te beschermen tegen nieuw opduikende griepvirussen waar nog geen vaccin tegen is. Tijdens de laatste grieppandemie van de Mexicaanse griep in 2009, lagen daardoor in Nederland voor 5 miljoen mensen doses klaar. Die grotendeels ongebruikt bleven.

De Tamiflu-voorraden waren vanaf de tweede helft van 2005 aangelegd, toen de angst bestond dat de mogelijk veel ernstiger vogelgriep (H5N1) een pandemie onder mensen ging veroorzaken. Het idee was dat Tamiflu de verspreiding van het virus zou vertragen en dat patiënten minder ernstig ziek zouden worden.

Door Roche betaalde studie zwaar onder vuur

Om die laatste bewering wetenschappelijk te onderbouwen verwezen de adviesorganen die Tamiflu-aankoop aanbevolen vaak naar een publicatie waarin ruim 3.500 patiënten die aan tien onderzoeken naar Tamiflu meededen werden samengevoegd. Vooraf gezonde mensen met een bewezen influenza-infectie kregen ruim de helft minder longontstekingen als ze Tamiflu kregen. Bij kwetsbare mensen was de afname eenderde.

Juist die studie ligt zwaar onder vuur bij de Cochrane-onderzoekers. Het is een studie – door Roche betaald – waarbij alleen de eerste en laatste auteur niet in dienst waren van fabrikant Roche. Zeven van de tien samengevoegde studies zijn nooit gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift. Na een eerdere Cochrane-review in 2009, met als conclusie dat het wetenschappelijk bewijs voor de werking van Tamiflu oncontroleerbaar was door gebrek aan gegevens, beloofde Roche de basisgegevens, schrijven de onderzoekers in de BMJ. Critici van die Cochranereview uit 2009 wezen er toen trouwens op dat er wel andere onderzoeken zijn met bewijs voor de beschermende werking van Tamiflu.

Roche kwam slechts met deel gegevens over de brug

Roche leverde slechts een deel van de basisgegevens, tonen de onderzoekers aan. Een aanvulling kwam via de EMA, de EU-instantie die medicijnen beoordeelt voordat ze op de markt mogen komen. De EMA oordeelt trouwens veel gunstiger over Tamiflu dan haar Amerikaanse tegenhanger FDA, schrijft de BMJ.

De onderzoekers, na de bestudering van ruim 24.000 pagina’s en bijna drie mensjaren werk, concluderen opnieuw dat gegevens ontbreken voor een conclusie. En ze hebben nieuwe vragen: verzwakt Tamiflu de afweerreactie tegen influenza? Waarom zaten er twee vreemde stoffen in de placebopillen die in de medicijnen ontbraken? Roche vond voorlopig dat het genoeg gegevens had geleverd, zei het bedrijf tegen de BMJ.