Krachtdadig tegenstander van de taal van opdracht en bevel

Hij stelt zich op als kampioen van het Europarlement: de Duitser Schulz zal zich op toppen niet laten koeioneren door regeringsleiders.

Martin Schulz (56), de Duitse sociaal-democraat die gisteren werd gekozen tot voorzitter van het Europees Parlement, vindt zelf niet dat hij die uitslag vooral te danken heeft aan Silvio Berlusconi. Die zei in 2003 als premier van Italië dat Schulz heel geschikt zou zijn voor de rol van ‘kapo’, van kampbewaarder in een oorlogsfilm. Die uitval maakte Schulz in heel Europa bekend en was Schulz voorzitter geworden als hij níet zo bekend was geweest?

Ja, zei Schulz tegen journalisten in Straatsburg. „Ik kon Berlusconi toespreken, omdat ik toen al vice-voorzitter was van de sociaal-democraten.” Het was niet zo dat zijn carrière in de Europese politiek nog moest beginnen. En: „Ik heb Berlusconi nooit gevraagd om mij te beledigen. Hij deed dat vrijwillig.”

Schulz vond het ook gek, zei hij, dat hij zich moest verdedigen omdat zijn benoeming al tweeënhalf jaar geleden was geregeld door de grootste facties in het Europees Parlement. Eerst zou de Poolse christen-democraat Jerzy Buzek voorzitter zijn, daarna Schulz. Die deal gold dus ook al bij Buzek. „Maar toen had niemand het daarover.”

Schulz denkt volgens medeparlementariërs snel dat mensen hem niet moeten. „Hij heeft een zichzelf bevestigend minderwaardigheidscomplex”, zegt Wim van de Camp (CDA). „Hij denkt dat hij afkeer en irritatie opwekt en gedraagt zich dan zo dat hij afkeer en irritatie oproept.”

Schulz staat bekend om zijn handigheid in het sluiten van deals. Maar ook om zijn luide, emotionele betogen. Europarlementariër Thijs Berman (PvdA) zegt dat Schulz mensen kan „afblaffen” en „op een onaangename manier op hun plaats zetten”. „Hij heeft dat bij mij ook gedaan in een vergadering. Ik zei er meteen iets van en hij bood zijn excuus aan.” Maar Schulz zei niets toen Europarlementariër Barry Madlener (PVV) hem gisteren om excuus vroeg, omdat Schulz een collega-PVV’er een keer fascist had genoemd. „Hij verdomt dat uit politieke overwegingen”, zegt Berman. „Bij extreemrechts denkt hij: klap op de kop.”

Schulz had de afgelopen tijd zijn best gedaan: hij gaf andere parlementariërs een hand, glimlachte. De stemming van gisteren was geheim en er waren twee tegenkandidaten. Schulz haalde in de eerste ronde een absolute meerderheid, al was die veel minder groot dan bij zijn voorgangers. Schulz zelf dacht dat het kwam omdat hij als voorzitter van de sociaal-democraten niet altijd makkelijk was geweest voor collega’s. En misschien niet altijd beleefd. Maar hij was nu de voorzitter van iedereen. Wie hem van zijn harde kant gingen leren kennen, waren de Europese regeringsleiders – die volgens hem te weinig aandacht besteden aan het Europees Parlement.

Schulz is bijvoorbeeld vast van plan om zich niet te laten wegsturen op topbijeenkomsten van de regeringsleiders. Nu moet de parlementsvoorzitter na een korte toespraak de zaal uit. Schulz zei in interviews dat hij zal blijven zitten. „Totdat ze me eruit zetten voor het oog van de camera’s.”

Schulz vindt dat de regeringsleiders te veel onderling regelen en te eenzijdig de nadruk leggen op vermindering van de overheidsuitgaven. Hij was ook hard over bondskanselier Angela Merkel. Hij vindt dat ze „niet de volle waarheid” vertelt over maatregelen die nodig zijn tegen de financiële crisis. Hij vindt ook dat ze slecht uitlegt wat de gevolgen zijn als de euro ten onder gaat en in Europa een verkeerde indruk wekt. Duitsland besteedt veel geld aan de redding van andere lidstaten, zei Schulz in de Rheinische Post: „Maar onze EU-partners vinden ons niet solidair. De Duitse economische overheersing heeft tot een ongezonde politieke arrogantie geleid, waarmee we de rest van Europa ons model opleggen.” Duitsland zou volgens hem ook eens de ‘taal van begrip’ moeten spreken. „In plaats daarvan spreekt Duitsland een taal van opdracht en bevel.”

Petra de Koning